و شارح مقاصد بعد از ذكر اين جواب گفته كه شرط كردهاند شيعه امرى چند را كه يكى هاشمى بودن امام است ، و ايشان را در اين اشتراط تمسّك به شبههاى نيز نتواند بود ، چه جاى حجّتى ، انتهى كلامه « 1 » .
و كمال عجب است از اين مرد كه متفطّن نيست كه آنچه خود در جواب دليل عقلى مخالف گفته بعينه دليل شيعه است در اشراط هاشميه ، چه شبههاى نيست كه هاشم اشرف بطون قريش است ، و ختم رسالت و انتشار شريعت از بطن هاشم بوده نه ساير بطون قريش ، چه حجّت شيعه واضح بلكه اوضح باشد .
خلاف ششم در نصب امام است كه واجب است يا نه و بر فرض وجوب بر خدا واجب است يا بر امّت و همچنين سمعا واجب است يا عقلا .
جمهور اهل سنّت و جمعى از معتزله بر آنند كه سمعا واجب است بر امّت ، و شيعه قائلند كه واجب است بر حق تعالى عقلا ، و جمعى از خوارج قائلند كه اصلا واجب نيست « 2 » . و ابو بكر اصمّ « 3 » ، قائل است كه واجب نيست در زمان عدل و انصاف و واجب است نزد خوف « 4 » .
و حجّت اهل سنّت به وجوب سمعى بر امّت چند چيز است . اوّل كه عمدهء ادلّه و حجج ايشان است اجماع صحابه است به حدّى كه آن را اهمّ فرائض شمردهاند و دفن رسول اللّه را واگذاشته به آن مشغول شدهاند و همين عمل نمودهاند بعد از رحلت هر امامى و گفتهاند كه ابو بكر بعد از رحلت پيغمبر - ص - گفت : ايّها النّاس كسى كه مىپرستيد محمّد را پس به تحقيق كه محمّد مرد ، و كسى كه خداوند محمّد را مىپرستيد او حىّ لا يموت است و لا بدّ است كسى كه قيام به آن كند پس جمع نمائيد
هامش
( 1 ) . شرح المقاصد 2 / 278 .
( 2 ) . نك : الملل و النحل 1 / 118 ، شرح المقاصد ص 236 ، مقالات الاسلاميين 2 / 133 ، شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد 2 / 308 .
( 3 ) . عبد الرحمن بن كيسان ابو بكر اصم از فقها و مفسران معروف معتزلى است و با ابو الهذيل علاف مناظراتى داشته است . دربارهء او نك : لسان الميزان ، 3 / 427 و المنية و الأمل از ابن المرتضى 156 .
( 4 ) . شرح المقاصد ج 2 / 272 ، الاربعين 256 ، مناهج اليقين ص 439 .