و از جمله اغلاط شيخ بخارى آن است كه سخاوى شافعى در شرح هدايهء منظومهء محمد بن جزرى شافعى گفته آنچه ترجمهء آن اين است به درستى كه ابو مسعود عقبة بن عمرو بدرى نسبتش به « بدر » به اتّفاق جمهور به سبب حضور در غزوهء بدر نبوده و او از حضّار بدر نيست . بخارى او را در صحيح خود از حاضرين بدر شمرده ، بلكه نسبت او به بدر آن است كه در اصل نازل بدر و ساكن آنجا بوده و كبار اهل حديث به وهم افتادهاند . انتهى
بعد از اين . . . گوييم كه توهمات واضحه بعض متأخرين آن است كه صحاح احاديث را منحصر در آنچه صحيحين بخارى و مسلم مشتمل بر آن است دانسته و پنداشتهاند كه غير اينها از كتب حديث ايشان بىاعتبار است و اين حكم از ايشان به غايت عجيب است ، چه فقهاى اربعه كه سالها قبل از جمع اين دو كتاب بودهاند بر خود لازم نكرده بودند كه استنباط از همين احاديث كنند ، و چه مىدانستهاند كه در اين دو كتاب بعد از صد سال چه مندرج خواهد شد ، بلكه اكثر احكام را استنباط از احاديث مرسله و غير آنكه در صحاح ستّه اصلا مذكور نيست كردهاند . و بر متتبّع كتب فقهيه ايشان خصوصا كتاب محلّى و باقى كتب استدلاليّه اين معنى كمال ظهور دارد .
و بالجمله ثابت است كه صحيحين جامع جميع آنچه در صحاح ديگر مذكور است و ساير كتب ائمهء حديث از اخبار صحيحه بر آن مشتمل است نيست ، و بخارى و مسلم هيچ يك اين ادعا نكردهاند و كسى نيز از محدّثين به اين نرفته الّا آنكه بعض معاندين و مجادلين از عصبيت و خوف انقطاع حجّت تفوّه به اين مقالهء باطل نموده . و الحمد للّه على اظهار الحق .
و در صحيح بخارى بعد از حذف مكررات زياده بر چهار هزار حديث « 1 » است كه وفا به جميع احكام نمىكند . و شك نيست كه طرح چندين هزار از احاديث و سير نبويه - صلّى اللّه عليه و آله - بىجهتى و اخذ به چهار هزار را از آن نمودن نهايت بىانصافى
هامش
( 1 ) . يا دو هزار و هفتصد و شصت و يك حديث . نك : مقدمه التاج ، ج 1 / 15 ، اضواء على السّنة المحمديه 307 و علوم الحديث و مصطلحه 302 .