همين يك ضجه و اين اشاره به نفخهء ثانيه است كه به آن جميع اموات زنده مىشوند ، پس آنگاه كه زنده شدند در زمين همواره سفيد خواهد بود .
بعد از آنچه در بيان دلالت آيات بر معاد جسمانى شنيدى در دانستن دلالت اين آيه محتاج به بيان نيستى .
[ كيفيت نطق اعضاى آدمى در قيامت ]
و مثل قول خداى تعالى كه :
وَ يَوْمَ يُحْشَرُ أَعْداءُ اللَّهِ إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ * حَتَّى إِذا ما جاؤُها شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَ أَبْصارُهُمْ وَ جُلُودُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ * وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَ هُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ * وَ ما كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَ لا أَبْصارُكُمْ وَ لا جُلُودُكُمْ وَ لكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لا يَعْلَمُ كَثِيراً مِمَّا تَعْمَلُونَ
« 1 » .
يعنى : روزى كه حشر كرده مىشوند دشمنان خدا به سوى آتش دوزخ ، ايشان نگاه داشته مىشوند كه لاحقين به سابقين ملحق شوند و نهايت جمعيت از ايشان متحقق شود تا آنكه وقتى كه بروند نزد آتش شهادت مىدهد بر ايشان سمعشان و ابصارشان و جلودشان به آن محرمات كه در دار دنيا مىكردند ، مثل شهادت دادن سمعشان به شنيدن آنچه نبايست شنيد مثل شنيدن غنا و غيبت محرّمه ، و چشمهاى ايشان به ديدن عورت و نامحرم ، و پوستها [ ى ] ايشان به آنچه ملامسه جايز نبود مثل زنا و تقبيل و غير اين دو از ملامسات محرّمه .
و گفتند اعداء اللّه تعالى مر جلودشان را كه : چرا شهادت داديد بر ما ؟
گفتند كه : گويا كرد ما را خداى تعالى كه گويا كرده است همه چيز را ، و او
هامش
( 1 ) . فصلت ( 41 ) : 19 - 22 .