در لفظ
يَوْمُ الْخُرُوجِ
و لفظ
نُحْيِي
و لفظ
تَشَقَّقُ الْأَرْضُ عَنْهُمْ
و لفظ
سِراعاً
دلالت ظاهرى هست بر معاد جسمانى .
و مثل قول اللّه تعالى كه :
أَ فَلا يَعْلَمُ إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ * وَ حُصِّلَ ما فِي الصُّدُورِ * إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ
« 1 » .
يعنى : آيا نمىداند انسان وقتى كه دير انگيخته شود آنچه در قبرهاست و تحصيل كرده شود آنچه در دلهاست و تميز كرده شود ميان خير و شر ؟ به درستى كه پروردگارشان به ايشان در آن روز هرآينه خبير و داناست .
و نسبت دانايى پروردگار به آن روز دادن با عموم علم الهى و عدم اختصاص آن به وقتى دون وقتى به واسطهء اختصاص امتياز تام در ميان محسن و مسيء است بر وجهى كه بر بسيارى از مخلوقات الهى ظاهر شود در آن روز .
دلالت
بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ
بر معاد جسمانى ظاهر است .
و مثل قول اللّه تعالى :
نُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذا هُمْ مِنَ الْأَجْداثِ إِلى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ
« 2 » .
يعنى : دميده مىشود در صور كه اموات زنده شوند ، پس آنگاه ايشان از قبرهايشان به سوى پروردگار - كه مراد محشر است - به سرعت مىروند .
دلالت اين آيه بر مدّعا ظاهر است .
و مثل قول اللّه تعالى :
قالُوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا
« 3 » .
يعنى : مىگويند كفار وقتى كه خدا ايشان را زنده كند كه : اى واى بر من ! كه مبعوث كرده است ما را از خوابگاه ؟ كه مراد قبر است .
هامش
( 1 ) . عاديات ( 100 ) : 9 - 11 .
( 2 ) . يس ( 36 ) : 51 .
( 3 ) . يس ( 36 ) : 52 .