بيعت مىكردند اگر تعليل باشد - در زير درخت ، پس دانسته است خدا آنچه در دل ايشان از خلوص ايمان ، پس نازل كرد سكينه و آرام بر ايشان و عوض داد ايشان را يعنى از ميسر نشدن عمره در اين وقت به سبب منع كفار قريش فتح نزديكى ، كه مشهور آن است كه اشاره به فتح خيبر است .
وجه دلالت آنكه : آيه دلالت دارد بر رضاى اللّه تعالى از مؤمنين كه به جمع معرف به لام تعبير شده ، و ظاهر در جمع معرف به لام نزد اهل عربيّت استغراق است .
پس مقتضاى آيه رضاى خداى تعالى است از همهء مؤمنين كه در تحت شجره با رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله بيعت كردند ، و ابو بكر بلكه عمر هم از آن جماعت بودند كه در تحت شجره بيعت كردند .
پس خداى تعالى راضى شده است از اين دو در ضمن مؤمنين ، و هرگاه خدا از ايشان راضى باشد احتمال غصب خلافت در شأن ايشان نخواهد بود « 1 » .
[ ردّ دلالت آيه ]
و در اين نظر است چه آنچه ظاهرش عموم باشد واجب است تخصيص آن هرگاه دليل دلالت بر تخصيص آن كند همچنان كه صاحب « كشاف » و غير او به مقتضاى نقلى كه از جابر بن عبد اللّه كردهاند : ما مبايعه كرديم رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در زير درخت بر موت و اينكه كسى نگريزد ، پس نكث آن بيعت نكرد هيچ كس از ما مگر جد بن قيس و او منافق بود .
هامش
( 1 ) . سفينة النجاة : 145 .