مخالف است با اسلوب و نظم كلام عرب در اشعار و رسائل و خطب ، موجب اعجاز قرآن شده . و بعضى به مجموع امرين قائلند . يعنى اجتماع هر دو امر وجه اعجاز است . و هر يك جداگانه سبب اعجاز نتواند شد . و جماعتى گويند وجه اعجاز صرفه است . يعنى خداى تعالى صرف كرده همم متحدّين را از معارضهء قرآن مع قدرتهم عليها . و الكلّ محتمل . و الاظهر هو الاوّل .
و چون معجزه بودن قرآن ثابت شد بطريق شكل اوّل گوئيم :
محمّد بن عبد الله - صلّى الله عليه و آله و سلّم - دعوى نبوّت كرد و اظهار معجزهء قرآن نمود ، كما ثبت بالتّواتر . و هر كه دعوى نبوّت كند و اظهار معجزه نمايد پيغمبر است كما بينّا انّ المعجزه دالّة على صدق صاحبها . نتيجه دهد كه پس محمّد بن عبد الله - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - پيغمبر است .
و امّا معجزهء ظاهرهء بالمعنى مجموع خوارق عاداتست كه در خارق عادت بودن هيچكدام شكّى نيست . مانند شقّ قمر و تسبيح حصاة و حنين جذع و مجيء شجره ، نبوع الماء من بين اصابعه و اشباع الخلق الكثير من الطعام القليل و مكالمات الحيوان العجم و الإسراء الى المسجد الاقصى و العروج الى فوق السماء الى غير ذلك ممّا هو فى الكتب مسطور و فيما بين النّاس مشهور ، كه هر يك به اخبار آحاد منقول شده و بعضى مستفيض و بعضى در استفاضه و شيوع نزديك به حدّ تواتر ، ليكن هيچيك به حدّ تواتر نرسيده و قطعى نشده . و اسراء و عروج اگر چه اصل هر يك مقطوع است و در قرآن وارد ، ليكن بحسب كيفيّت منقول است به خبر واحد . امّا قدر مشترك ميان مجموع منقولات به اخبار آحاد كه متضمّن است هر يك مر آن را ، مضمون اين جمله است كه محمّد بن عبد الله - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - ادّعى النبوّة و أظهر المعجزة . پس خصوص معجزه مثل شقّ قمر و حنين جذع مثلا اگر چه منقول است به خبر واحد ، امّا اصل اظهار معجزه با دعوى نبوّت مع قطع النّظر عن الخصوصيّات كه مضمون جملهء مذكوره است ، منقول است به تواتر . و از اين جهت گفتيم كه اين معجزهاى است ظاهر بالمعنى . يعنى متواتر بالمعنى است . و بالجمله علم ما به مضمون اين جمله مانند علم ما است به شجاعت رستم و عدالت كسرى وجود حاتم . و با آنكه هر يك از
سرمايه ايمان در اصول اعتقادات ( فارسى ) — صفحة 100
مساهمون: عبد الرزاق اللاهيجي
ص١٠٠