اين معنى معقول نبود . « 1 »
اگر گويند : حدى جسم چيست ، « 2 » و حدّ جوهر چيست ، و حدى عرض چيست ؟ « 3 »
گوييم : جسم هر مكانگيرى بود كه وى « 4 » را طول و عرض و عمق بود . « 5 » و جوهر هر مكانگيرى بود كه وى را جزء نباشد . « 6 » و عرض آن را گويند كه وى قائم به جسم يا قائم به جوهر باشد ، « 7 » چون سفيدى و سياهى و سرخى و زردى و حركت و سكون « 8 » و غير آن .
اگر گويند : به چه دليل كه خداى تعالى جسم و جوهر و عرض نيست ؟
گوييم : زيرا كه اگر جسم يا جوهر باشد محتاج به مكان باشد ، « 9 » و اگر عرض « 10 » باشد محتاج به محل خود شود كه آن جسم است يا جوهر ، « 11 » و مكان و محل هر دو غير
هامش
( 1 ) . مج ، آ ، س ، 1 / دا : « معقول نيست » و نيز س : « زيرا كه معنى معقول نيست » .
( 2 ) . مج ، آ ، مر : « حد جسم » و نيز س ، 1 / دا : « حد » ندارد و نيز س : « چيست » ندارد .
( 3 ) . مج ، آ ، مر : « حد عرض » و نيز س ، 1 / دا : « و حد عرض چيست » ندارد .
( 4 ) . آ : « هر مكانگيرى باشد كه آن را طول » .
( 5 ) . مر : « باشد » و نيز س : « كه وى را طول و عمق بود » ندارد .
( 6 ) . مج : « كه او را جزء نباشد » و نيز آ : « و جوهر هر مكانگيرى باشد كه وى را اجزاء نباشد » و نيز مر : « و جوهر هر مكانگيرى كه وى را جزو نباشد » و نيز س : « و جوهر هر مكانگيرى بود » ندارد .
( 7 ) . مج ، آ : « قائم به جسم باشد يا قائم به جوهر » و نيز مر : « كه قائم به جسم يا جوهر باشد » و نيز س :
« وى » ندارد .
( 8 ) . آ : « حركت بر سكون » و نيز مر : « و سرخى و زردى » ندارد .
توضيح : مطالب رسالهء عقايد دينيه از پانوشت شمارهء 14 ، ص 133 تا شمارهء 8 ، ص 143 در نسخهء 5 / دا نوشته نشده است .
( 9 ) . مج ، آ : « محتاج باشد به مكان » و نيز 1 / دا : « محتاج به مكان بود » .
( 10 ) . مج : « عارض » .
( 11 ) . مج : « كه آن جسم يا جوهر است » و نيز آ ، مر : « محتاج به محل خود باشد كه آن جسم يا جوهر است » و نيز 1 / دا : « محتاج به محل خود بود » و نيز س : « است » ندارد .