از آن جمله اينكه در كتاب غرر و درر روايت كرده « 1 » كه : از حضرت امير المؤمنين - عليه السّلام - سؤال از عالم اعلا نمودند « 2 » ، فرمود « 3 » : « صور عالية عن المواد ، خالية عن القوّة و الاستعداد » ؛ يعنى اهل آن عالم همه صورتهايند از مادّه مجرّد و عالى ، و از قابليت و استعداد منزّه و خالى ؛ و تتمّهء اين حديث بعد از اين ان شاء اللّه بيايد .
و « 4 » مراد از صورت اين است كه همه فاعل محضند و هيچ گونه قوّت « 5 » كه به معنى انفعال و قابليت است كه خاصّهء مادّه و جسم « 6 » است در ايشان نيست ؛ و اين كلام هدايت انجام موافق اصطلاح علماى « 7 » قديم است ؛ چه ايشان هر چه مبدأ فاعليت و تأثير است صورت « 8 » ، و مبدأ قابليت و قوّت را مادّه گويند .
و متكلمان گويند : اگر « 9 » مجرّدى « 10 » غير خداى تعالى باشد ، شرك « 11 » لازم آيد ؛ چه در صفت تجرّد با او « 12 » شريك باشد . ايشان جواب گويند كه : تجرّد صفتى است « 13 » سلبى و در صفات سلبيه « 14 » شما نيز شريك بسيار براى خدا « 15 » قائليد ، چه خداى تعالى دست و پا و سر و گوش و دل و جگر و هيچ عضوى ندارد و همچنين زمين و آسمان و درخت و آب « 16 » و هوا و ساير چيزها هيچ كدام ، اين اعضا را ندارند ؛ پس اگر اين قسم صفات موجب شرك باشد ، شما نيز « 17 » مشرك خواهيد بود ؛ بلكه شرك آن است كه حاشا در ذات يا وجود يا صفات ثبوتيه « 18 » باشد ؛ و تجرد خود اين معنى ندارد .
هامش
( 1 ) . الف : « كردهاند » .
( 2 ) . الف : « امير المؤمنين - صلوات اللّه عليه - از عالم اعلا سؤال نمودند » .
( 3 ) . ب : « فرمود كه » .
( 4 ) . ب : « كه » .
( 5 ) . ب : « قوّه » .
( 6 ) . ب : « اجسام » .
( 7 ) . ب : « حكماى » .
( 8 ) . ب : « صورات » .
( 9 ) . الف : « اگر » تكرار شده .
( 10 ) . الف : « مجرّد » .
( 11 ) . ب : « شريك » .
( 12 ) . الف : « به او » .
( 13 ) . ب : « گويند تجرّد وصفى است » .
( 14 ) . ب : « سلبى » .
( 15 ) . الف : « خدا » ندارد .
( 16 ) . ب : « و آب » ندارد .
( 17 ) . الف : « نيز » ندارد .
( 18 ) . ب : « ثبوتى » .