نفس كلى است تا اندر آثار او كه نفوس جزئيست چنين نقصان رونده گشت ، و چون نقصان اندر نفس كلى ازين روى ظاهر گشت ، گواه آمد ازين حال بر آن قول كه گفتيم اندرين فصل كه بازماندن كارى كردنى را علت نقصانى باشد . پس آن نقصان اندر نفس كلى است كه پاداش از و بخلق بوقت تمام شدن آن نقصان رسد و تمامىء او اندر بحاصل شدن خداوند قيامت است عليه افضل التحية و السلام ، و چون علت تأخير پاداش بازگفتيم و خداوند پاداش را دانستيم گوئيم كه پاداش مر نيكوكاران را بر سه گونه باشد ، بر اندازهء كار او باشد راستا راست نه كم و نه بيش ، چنانك خداى ميگويد ، قوله تعالى :
« هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ »
. همىگويد بر سبيل سؤال :
كه مكافات نيكويى نيست جز نيكويى ، و نمىگويد كه زيادتى دهم بر نيكويى ، و اين از خداى تعالى عدل است ، و يا بيش از آن باشد كه نيكوكار سزاوار آن باشد ، چنانك خداى تعالى همىگويد ، قوله :
« مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها ، »
همىگويد : هر كه بيارد نيكو يكى مرو راست ده چندان . و ديگر جاى گفت ، قوله :
« وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ »
. همىگويد : ما جزا دهيم مزد نيكوكارى كه ايشان كرده باشند . و جزا دادن كارها بر حكم نيكوكارى كه مكافات راستا راست است بلك آن فضل از خداى تعالى باشد .
و سديگر پاداش آن باشد كه آن نه بر قياس نيكويى باشد كه همى چنان مر او را بدهند يا از ان بيشتر ، بلك مر آن مكافات را بر آن كردار قياسى باشد ، چنانك خداى تعالى مىگويد : قوله تعالى :
« فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ »
. همىگويد آن گروه را ببهشت اندر آرند و روزى دهندشان اندرو بىشمار ، و اين از خداى تعالى بر خلق منت باشد و مر بدكرداران را هم