صف شست و هفتم سخن اندر اثبات سه فرع روحانى : جد و فتح و خيال
روحانى را بدلائل عالم جسمانى توان شناختن بدليلى كردن حدود خداى تعالى . پس گوئيم بفرمان خداوندان حق عليهم السلام مر جويندگان علم حقيقت را كه ما عالم جسمانى را دو اصل همىيابيم : يكى ازو فائده دهنده چون عالم جرمانى كه افلاك و انجم است ، و ديگر ازو فائدهپذير چون طبايع چهارگانه كه زير افلاك است . و زايش از ميان اين نر و ماده سه گونه همىيابيم از معادن و نبات و حيوان ، و بجملگى عالم جسمانى بدين قسمت كه گفتيم به پنج بهره شد . دو ازو بمنزلت پدر و مادر ، و سه ازيشان بمنزلت فرزندان . پس اين حال همى دليل كند كه عالم علوى همچنين به پنج بهر است :
دو از او بمنزلت آسمان و زمين ، و سه ازو بمنزلت حاصلآمدگان از ميان ايشان . و گواهى دهد بر درستى اين قول گفتار رسول عليه السلام :
بينى و بين ربى خمس وسائط جبريل و ميكال و اسرافيل و اللوح و القلم گفت :
ميان من و پروردگار من پنج ميانجى است : جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و لوح و قلم . تأويل اين خبر آنست كه پروردگار مرا مر بارى را خواست كه تمامى پديد آمدن امر از راه قائم است - عليه افضل السلام - و پيغامبران عليهم السلام بدان نصيب كز امر بارى يافتند خلق را بآمدن قائم خبر دادند و ترسانيدند ، و ايشان را انبياء بدين سبب خواندند كه خلق را از آمدن قائم خبر دادند ، و پارسى انبياء خبردهندگان باشد . و خداى تعالى مر پيامبران را خبر خبردهندگان خواند ، بدانچ ايشان خبر قائم بخلق رسانيدند ، و خلق را به دو دعوت