اندر رسيدن بمرتبتى كه همىجويد كه امروز آن نيست او را . و چون خداوند قيامت بيابد وى به دو بدان مرتبت رسد . و امروز كار كردن نيكان وام است بر خداى . خداى مؤمنان را توفيق دهاد بوام دادن مر خداى را و هم اين سخن را در انجيل ياد كرده و گفته است كه ايزد مر خلق را بقيامت گرد كند . نيكان و بدان را - بيك جاى ، و مر نيكان را گويد كه نيك كرديد بجاى من ، گرسنه بودم مرا سير كرديد ، برهنه بودم مرا پوشيده كرديد ، بازداشته بودم مرا رها كرديد ، جواب دهند نيكان مرو را گويند : ربنا ! تو كى گرسنه بودى تا ما ترا سير كرديم يا تشنه بودى ترا سيرآب كرديم يا برهنه بودى تا ترا بپوشيديم يا بازداشته بودى كه ما ترا رها كرديم ؟ ايزد تعالى گويد ايشان را كه راست همىگوييد . و لكن هر چه بنفسهاى خويش كرديد بجاى من كرديد ، پس بگويد مر بدكرداران را كه : بد كرديد بجاى من ، گرسنه بودم مرا سير نكرديد ، تشنه بودم مرا آب نداديد ، برهنه بودم مرا نپوشيديد ، بازداشته بودم مرا رها نكرديد ، پاسخ دهند بدكرداران و گويند : ربنا ! تو كى گرسنه بودى كه ما ترا سير نكرديم ؟ و كى تشنه بودى كه ترا آب نداديم ؟ كى برهنه بودى كه ترا نپوشيديم ؟ و كى بازداشته بودى كه ترا رها نكرديم ؟ ايزد تعالى مر ايشان را گويد :
راست همىگوييد ، و لكن هر چه بجاى نفس خويش كرديد بجاى من كرديد . تأويل اين مخاطبه و سخنها و جوابها آنست كه اين مخاطبه از نفس كلى باشد با نفسهاى جزئى ، از بهر آنك نفس كلى بمرتبت خويش نرسد مگر از راه كسب كردن نفسهاى جزئى اندر عالم طبيعى و پذيرفتن فائدهاى عقلى بميانجى محسوسات .
ايزد تعالى آگاه كرد ما را از چگونگىء برانگيختن نفسها اندران عالم لطيف ، قوله تعالى :
« وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ إِذا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ »
، گفت :