است از بهر فائده پذيرفتن او بعلم . نبينى كه رسول صلى اللّه عليه و آله گفت « الناس عالم أو متعلم او مستمع و سائر الناس همج » گفت : مردمان بجملگى دانش دهنده است و دانشپذير و ديگر مردم فرومايه و گول « 1 » و چون گوئيم جسمانى مركب گفته شود كه آنچ او را درازا و بالا و پهناست آنچ از بر يكديگر بساخته است ، چون جزءهاى اين عالم كه بر يكديگر بسته است تا ازو عالم آمده است .
اينست معنىء عالم جسمانىء مركب ، و چون گوئيم عالم روحانىء بسيط گفته شود كه آن فائدهپذير و فائده دهنده كه جزءها نيست مرو را ، و گران نيست و فراهم آورده نيست و نه بساخته ، و زانها نام هست كه چون آن نام بگويى بدان يك نام بسيار چيزها گفته شود جز آن ، چنانك گويى « روى مردم » اين نامى باشد كه گرد آورد مر بسيار نامها را كه اندروست ، چون پيشانى و ابروها و چشمها و گوشها و بينى و مژه و بناگوش و رخ و زنخ و دهان . پس چون اين همه نامها بيك جاى گرد آيند همه بجملگى روى باشد . و روى نامى است گردآرندهء اين چيزهاى نامدار . و همچنين عالم نامى است گردآرندهء فائده دهنده و فائده پذيرنده . و عالم بسيط نامى است گردآرنده مر نفس و عقل را و مر مادت دادن عقل و نفس را و پذيرفتن نفس مران مادت را از عقل كلى بىزمان و مكانى
هامش
( 1 ) ترجمهء كلمهء « مستمع » را ، كه شنونده است ، نياورده .