عالم جسمانى است و فانى است و بهشت عالم روحانى است و باقيست ، و چنين گفتند اين مردمان كه قائم قيامت كه پيغامبر خلق را به دو خواند هر كه مرو را بحقيقت دانست و نفس خويش را بشناخت او به كار كرد ازين عالم بدان عالم رسد و مرو را بازدارندهيى بماند . و قول گروهى از حكماء اندر برزخ آنست كه برزخ علم فكريست ، و علم فكرى ميانجى است ميان علم شريعتى و ميان علم عقلى . اين قول نزديك است بقول شهيد كه برزخ ميانجى است از ميان فلك و عالم نفس .
و قول گروهى اندر برزخ آنست كه نفس تا هفت مرتبت برو نگذرد بعالم عقلى نرسد ، همچنانك جسد به هفتم مرتبت تمام شود و بنعمتهاى جسمانى رسد ، مر نفس را بدان هفت مرتبت به كار بايد تا اندر عالم عقل بفعل آيد و بنعتهاى ابدى و ثوابهاى باقى رسد . و اما شرح اين حال ما اندر كتاب « مصباح » گفتهايم ببرهانهاى عقلى نه بر طريق تناسخ ، و نه بر دعوى بىبرهان . و قول بو يعقوب سجزى « 1 » اندر برزخ جاى چنانست كه برزخ مر شريعتهاى پيامبران را خواهد . و ايشان را عليهم السلام خداوندان دور ستر خواند . و قائم عليه السلام را خداوند دور كشف خواند .
و خداوند گور عظيم نيز گويدش . و از پيش آدم عليه السلام سخن گويد وز پس قيامت بگويد كه چنين خواهد بودن بىمعنى و برهانى ، و چنين گويد كه نفسهاى تعليمى به قوت تأييد انبياء عليهم السلام اندر عالم جسمانى قرار گرفتند و به قوت خداوند گور بزرگ روحانى شوند ، و نزديك او برزخ شرايع انبياء است ، و جاى ديگر هم بو يعقوب برزخ مر شخصهاى مردم را گويد ، و گويد كه نفسها اندر شخصها همىگردند اندرين عالم تا آن وقت كه خداوند قيامت بيايد . آنگه هر نفسى كه نيكوكار باشد بتأييد رسد و بعالم عقلى بر شود
هامش
( 1 ) سجزى : نسبت بسوى سجستان ( سگستان ) است .