و نه ساكن كه سر زبرين از ان نور باريك است و بنفس كل پيوسته است ، و سر فرودينش كثيف و ستبرست و اندر فلك پيوسته است . و هر نفسى كه علمى از علمها بياموزد آن علم مرو را دست بازندارد كه نيست شود ، بلكه او را باقى كند . و اگر آن علم دينى بود پرورده شده باشد به عمل شريعت و پرهيز . چون آن نفس از جسد جدا شود ، از أفلاك و اجرام بگذرد و بدان نور رسد كه يك سر ازو بنفس كل پيوسته است و ديگر سرش بفلك پيوسته است و بدان طرف باريك و لطيف قرار گيرد و بنفس كل پيوسته شود ، و هر چه نفس بدكرداران و معاقبان باشد بدين طرف قرار گيرد كه بفلك پيوسته است .
و قول شهيد اندر كتاب « محصول » آنست كه عالم جسمانى فنا پذيرد به آخر كار ، و او رضى اللّه عنه بتناسخ و گشتن نفس از جسدى بديگر جسدى گويد .
و قول دهقان - كه پسر شيخ شهيد بود و صاحب جزيرهء خولان « 1 » پس از بو يعقوب « 2 » او بود - اندر برزخ آنست كه گويد « برزخ نفس طبيعى است و نفوس مردم تا بعالم طبيعى پيوسته باشند از برزخ رهايى نيابند و از بر طبايع نباشد ، و اشارت نكرد به چيزى مر برزخ را چنانك پدرش كرد ، و دهقان بر بو يعقوب طعن كرد اندرين معنى و گفت كه او تناسخى بود . و قول برخى از فاضلان علم شريعت حق آنست كه برزخ علم ظاهر است و مثلها و رمزهاى شريعت است . و چنان گفتند اين كسان كه هر نفسى كه علم ظاهر را به صورت خويش كند اندرين عالم باشد تا آن زمان كه بعلم عقل رسد ، و چون بعلم عقل رسد آنگه از عالم طبيعت بيرون شود و بعالم عقل رسد ، و سوى اين مردمان چنانست كه دوزخ
هامش
( 1 ) خولان : مخلاف من مخاليف اليمن . - ظاهرا اشتباه كاتب است .
( 2 ) ابو يعقوب : اسحاق بن احمد سجستانى كه بسال 331 در بخارا گشته شد .