صف سى و سوم سخن اندر آنك حركات فلك مخالف نيست مر اختيار نفس كلى را اندر اثرهاى حكمت كه پيداست اندر نهاد عالم
پيداست كه بر نفس كلى پوشيده نبودست حركات و افعال فلك از آغاز عالم تا بانجام او ، و نفس كل حاجتمند نيست كه بگرداند مر چيزى را از حركات فلك و حالهاى آن ، از بهر آنك نهاد اين بغايت حكمت بوده است ، و نيست هيچ چيز كز حركات فلك و كواكب همى پيدا شود جز بر مراد نفس كلى ، و يافته نشود اندر قوتهاى فلك باطل شدن قوتى كه بدان باطل شدن نوعى باشد از انواع مواليد تا روا باشد كه چيزى پيدا شود بخلاف آنچه هست ، و گر از حركات فلك چيزى بودى بر خلاف مراد نفس كلى لازم آمدى كه بدان حركت بىمراد چيزى حاصل آمدى كه اندر زايش عالم آن نبوده بودى ، و چون هيچ چيز پيدا نمىشود اندر عالم جز آنك بودست دانستيم كه كميت فلك بر مراد نفس كل است .
معارضه
اگر كسى گويد كه حادثهاى بزرگ كه اندر عالم همىافتد از زلزله و صاعقه و قحط و افراط آب و آتش و طاعون و جز آن كه آفرينش حيوان بدان تباه مىشود نشان آنست كه نه بر مراد نفس كلى است چون صنعتهاى او را تباه مىكند .
جواب
او را گوئيم كه چنين شناعتها بنفس كلى آن كس بازبندد كه از آفرينش عالم مقصود نفس كلى مرين حيوان را داند كه همىخورند و همىخسبند ، و نه چنانست ، و ببايد دانستن كه اختيار نفس كلى ببودن عالم اختيار زمانى نبودست