احكام پيدا مىشود ، چنانچه علم « 1 » به سبب تعلق و انتساب به ذات قديم ، قديم مىگردد و به تعلق به حادث ، حادث . چون اين مقدمه معلوم شد ، گوييم :
هر فعل را دو اعتبار هست . اعتبار انتساب به ذات مؤثر حقيقى . و به « 2 » اين اعتبار شأنى از شئون او « 3 » است كه مقتضى جنبش حى « 4 » او ، و كمال او تمامى مجال جمالى او است « 5 » . و از اين جهت حسن محض است . و ديگر اعتبار انتساب بر « 6 » مظاهر و مناسبت او با نشأه آن مظهر مخصوصه « 7 » و عدم مناسبت . و به آن « 8 » اعتبار گاه حسن است « 9 » و گاه قبح « 10 » . پس قبح بعض افعال عبارت است از عدم مناسبت آن با خصوص مظهر « 11 » . پس يك فعل از نسبت به مؤثر حقيقى ، نور حسن « 12 » و هستى گرفت و از نسبت به مظهر « 13 » رنگ « 14 » ذم و قبح .
و اگر ناظر بصير به ديده تحقيق در اين مقدمات تحذق « 15 » نمايد و غبار مصطلحات جعلى از پيش روى فطرت « 16 » بنشاند ، همانا او را بسى معارف بلند و لطايف ارجمند كه از نظر نظّار به « 17 » برقع عزّت و حجاب عظمت محتجب است « 18 » رخ نمايد .
هامش
( 1 ) ج : و ه : از « به سبب تعلق به ذوات . . . تا . . . چنانچه علم » ندارد .
( 2 ) - ب : ندارد .
( 3 ) - ب : ندارد .
( 4 ) - ب : و د : حسن ، ج : و ه : حيّى .
( 5 ) - ب : و د : ندارد .
( 6 ) - ب : و ج : و د : و ه : به .
( 7 ) - ب : و ه : مخصوص ، ج : بخصوصه .
( 8 ) - ب : و ج : و ه : اين .
( 9 ) - د : ندارد .
( 10 ) - ب : و د : + مىباشد .
( 11 ) - د : مظهرى از مظاهر .
( 12 ) - د : حس .
( 13 ) - ب : و د : مظهرى .
( 14 ) - ب : زنگ .
( 15 ) - د : تدقيق .
( 16 ) - ب : و ج : و د : فطرات اصلى .
( 17 ) - ب : و د : در .
( 18 ) - ب : اند .