بروايت از ابن مقفع گويد « ص 78 و 79 » : ضيعتهاى آن را طبرش بن همدان بنا كرده است و بعمارت آن فرموده ، و در الحاق آن بقم در جاى ديگر گويد « ص 59 س 3 » :
رستاق طبرش داخل و خارج را از ناحيت همدان با قم اضافه كردهاند . طبرش در تاريخ قم بأشكال مختلف از قبيل رستاق طبرش داخل و خارج ، رستاق طبرش همدان و اصفهان ، رستاق طبرش همدانى و اصفهانى ، و در يك موضع نيز بعنوان طسوج طبرش نام برده شده ، و از مجموع اين أشكال و عناوين چنين مفهوم مىشود كه طبرش در زمان تأليف تاريخ قم ناحيهاى وسيع و مشتمل بر قسمتهاى مختلف و امتداد آن از حدود اصفهان و كاشان تا حدود قم و همدان بوده است ، و عبارت مؤلّف نيز كه « طبرس منزلى ميان كاشان و اصفهان است » اين معنى را تأييد و دوام اهميّت و وسعت عرصهء طبرس را تا زمان او مدلّل مىكند .
* * * سبب اشتهار طبرسى بوجه ناصحيح - ممكن است كه بعضى از اتّفاق متأخّرين بر تلفّظ و تفسير ( طبرسى ) بيك وجه چنين تصوّر كنند كه در اين كلمه اختلافى نبوده و اگر هم بوده است بواسعهء مهمّ نبودن از بين رفته و عقيدهء مقرون بصواب باقى مانده است ، و بنابراين مناسب چنان است كه در پايان سخن براى تكميل و توضيح آنچه گفته شد مختصرى از چگونگى تحوّل لفظ و معنى طبرسى تا عصر حاضر بطورى كه از قرائن استنباط مىشود بيان كنيم ، و برعايت اختصار نخست بذكر بعض امارات و قرائن كه اساس فرض بر آنست و پس از آن باصل مقصود مىپردازيم .
1 - بطورى كه از سير در كتب و مؤلّفات معلوم مىشود دانشمندان متقدّم كه در باب امكنه و بلاد و مسالك ممالك و اقاليم جهان تأليفات كردهاند اغلب از وجود طبرس اطّلاع نداشته و نام و وصف آن را نشنيده و بضبط آن نپرداختهاند . در مؤلّفات غير جغرافيائى نيز نام طبرس كمتر برده شده ، و شيوع و رواج اين نام از وقتى بوده است كه بعضى از بزرگان علما خود را بدان منسوب و بلقب طبرسى معروف ساختند ، نام و نسبت اين بزرگان در كتب و مؤلّفات وارد شد ، و از اين وقت نام طبرس مورد
تعليقات نقض ( فارسى ) — صفحة 575
مساهمون: السيد جلال الدين الحسيني الأرموي المحدث
ص٥٧٥