ارتباطى كه بسادات و نقباى بيهق « پيوستگان ابو على » داشته است تصوّر نمىشود كه با ابو على معاشرت و بلكه از محضر او كسب علم و معرفت نكرده باشد ، و با اين تفصيل ممكن نيست كه ابو على را نشناخته و در تعيين نسبت او اشتباه كرده باشد .
3 - اينكه مرحوم مجلسي قدّس سرّه كه تبحّر او در معرفت رجال علم و حديث معلوم و مسلّم است طبرسى را چنان كه شاگردش صاحب رياض العلماء روايت كرده است بمعنى تفرشى دانسته و بموجب اين معنى ابو على از اهل تفرش بوده است نه طبرستان .
4 - اينكه در ترجمههايى كه از ابو على نوشتهاند مختصر اشارهاى بتولّد او در طبرستان يا طبرىّ الاصل بودن او ديده نمىشود ؛ روشنترين و مبسوطترين ترجمهء ابو على همانست كه دانشمند معاصر و معاشر او صاحب تاريخ بيهق نوشته و اين ترجمه مصرّح است كه اصل ابو على از طبرس ما بين اصفهان و كاشان و توطّن او در مشهد مقدّس و در 25 سال آخر زندگى در سبزوار بوده است .
5 - اينكه در عصر ابو على بشهادت مؤلّفاتى كه تا آن عصر انتشار يافته است طبرستانى را جز طبرى نمىگفتهاند ، و موجبى نبوده است كه ابو على را بنام طبرسى كه لفظى مجعول و مخالف قياس است بخوانند و يا خود او چنين لقبى را براى خود اختيار كند .
حاصل سخن آنكه ابو على فضل بن حسن بن فضل مؤلّف مجمع البيان از اهل طبرس بر وزن و معنى تفرش و نسبت او طبرسى بر وزن جعفرى بوده ، و طبرسى خواندن و طبرستانى دانستن او از اشتباهاتى است كه بعض سابقين را به حكم « انّ الجواد قد يكبو » روى داده و لاحقين هم آن را پيروى كردهاند .
* * * طبرس - و امّا طبرس كه مؤلّف تاريخ بيهق اصل ابو على را از آنجا دانسته همان محلّى است كه در تاريخ قم بنام طبرش ضبط شده و طبرش بطور قطع معرّب تفرش يا تپرش يا تبرش است ، و تبديل شين آن بسين براى كامل ساختن تعريب بوده و بر قياس پشت و بست و تشت و طست است . مؤلّف تاريخ قم در وجه تسميهء طبرش
تعليقات نقض ( فارسى ) — صفحة 574
مساهمون: السيد جلال الدين الحسيني الأرموي المحدث
ص٥٧٤