در ذيل طبرستان گويد : و النّسبة الى هذا الموضع طبريّ . و در ذيل طبريّه گويد :
و النّسبة اليها طبرانيّ على غير قياس ، فكأنّه لمّا كثر النّسبة بالطّبريّ الى طبرستان أرادوا التّفرقة بين النّسبتين . و صاحب تاج العروس در مادّهء ( طبر ) گويد : و طبرستان بلاد واسعة منها دهستان و جرجان و استر آباد و آمل ، و النّسبة اليها طبريّ أيضا .
پس از تمهيد اين مقدّمه گوئيم ، طبرسى بفتح اوّل و دوم در نسبت بطبرستان با هيچيك از وجوهى كه ياد شد درست نمىآيد ، و بنابراين مخالف قياس است ، و كلمات مخالف قياس را وقتى حكم بصحّت مىتوان كرد كه اهل زبان آن را استعمال كرده و ائمّهء ادب و لغت بضبط آن پرداخته باشند ، و طبرسى با تلفّظى كه ياد شد در كتب لغت و ادب ثبت نشده و علماى صرف و نحو با همه دقّتى كه در جمع و ضبط كلمات سماعى و شواذّ و نوادر لغت داشتهاند متعرّض ذكر آن نشدهاند ، پس طبرسى با وزن و حركتى كه ياد شد يا بكلّى مجعول و مجهول است و يا آنكه لفظى صحيح و مستعمل بوده و تحريف شده است ، مجعول بودن آن با وارد شدن در كلمات و مؤلّفات دانشمندان بزرگ فرضى معقول نيست ، و بنابراين ، لفظى صحيح و در ابتداى وضع و استعمال موافق قياس بوده و بعدها ببعض اسباب و علل كه در پايان اين بحث بدان اشاره خواهد شد تحريف شده و به صورتى كه اكنون معمول است درآمده و اتّفاقا چنان شهرت يافته است كه تصوّر تحريف در آن نميرود ، و نظر به همين شهرت بوده است كه مؤلّف روضات آن را صحيح و قياسى انگاشته و در اثبات قياسى بودن آن دوچار سه اشتباه شده است كه از فاضلى چون او عجيب مىنمايد ، يكى اينكه جزء اوّل طبرستان را طبرس پنداشته و در ذيل ترجمهء عليّ بن حمزهء طوسى گفته است « ص 390 س 28 و 29 » : بل يظنّ أنّ الطّبرس مطلقا انّما هو نسبة الى تفرش المشار اليها لا الى طبرس الّتي هي مازندران .
ديگر اينكه در نسبت بطبرستان طبرى را كه موافق قياس و مشهور است مخالف قياس شمرده و طبرسى را كه مخالف قياس و نا مستعمل است موافق قياس دانسته و در ذيل ترجمهء صاحب احتجاج پس از توجيه نسبت طبرسى و لفظ و معنى طبرستان
تعليقات نقض ( فارسى ) — صفحة 571
مساهمون: السيد جلال الدين الحسيني الأرموي المحدث
ص٥٧١