و قد كتبت فى زمانه و على ظهرها خطّه الشّريف و اجازة لبعض تلامذته ، و كان اجازته له سنة اثنتين و خمسين و خمسمائة ، و عبّر عن نسبه هكذا : الحسين بن عليّ بن محمّد بن أحمد الخزاعيّ و قد قرأها جماعة أخرى أيضا عليه ، و منهم ولد الشّيخ أبي الفتوح هذا أيضا و خطّه الشّريف لا يخلو عن رداءة » .
پس بگواهى اين اجازات ابو الفتوح بعد از پانصد و چهل زنده بوده است و از طرفى هم مىبينيم كه وى در زمان تأليف كتاب نقض ( 556 - 559 ) مرده بوده است زيرا چنان كه گذشت شيخ عبد الجليل ( ره ) در آن كتاب در چند موضع نام او را مقرون بترحّم ساخته و بعد از ذكر نام او « رحمه اللّه » گفته است پس وفات وى محدود بما بين پانصد و پنجاه و دو و پانصد و پنجاه و نه مىباشد و اين تحديد معارضى ندارد مگر قول صاحب شاهد صادق كه گفته : « ابو الفتوح خزاعى در 540 درگذشت » پس بايد براى حلّ اين مشكل و رفع اين ابهام فكرى كرد .
آنچه در حلّ اين مشكل و رفع اين ابهام به نظر نگارنده ميرسد آنست كه صاحب شاهد صادق اين تاريخ وفات را به صورت رقومى ديده يعنى در جائى كه مأخذ كتاب شاهد صادق بوده و صاحب اين كتاب تاريخ مورد بحث را از آنجا گرفته است عبارت به تمام حروف ملفوظ بها درج نشده بوده بلكه بطريق عدد نگارى رسم شده بوده و اين صورت « 540 » را داشته است و نظر به آنكه بعضى نويسندگان گاهى اعداد را نيز مانند حروف و كلمات مندمج و درهم مينويسند بطورى كه تشخيص مقدّم و مؤخّر و اوّل و دوم آن مشكل مىشود و بكمك قرينه معيّن و معلوم ميگردد و در صورت فقد قرينه خواننده كه به نظر خود يكى را مقدّم ميدارد گاهى اصابه مىكند و گاهى بخطا ميافتد ، گاهى تشخيص او موافق با واقع و حقيقت امر مىشود و گاهى مخالف با آن مىباشد ، پس در اينجا نيز گمان ميكنم كه در اثر تقديم و تأخير در قرائت دو رقم اوّل اين عدد تصحيف و تحريفى به كار رفته و در نتيجهء آن خلاف واقعى پديد آمده است توضيح آنكه قويّا محتمل است بلكه با تدبّر در مطالب مندرجه اين مطلب محفوف بقرائن جليّه و امارات روشنى ميگردد كه ميتوان
تعليقات نقض ( فارسى ) — صفحة 160
مساهمون: السيد جلال الدين الحسيني الأرموي المحدث
ص١٦٠