شريعت را فرو نهم و شريعت ديگر پيدا كنم و چندين سال درين بودم تا اين شريعت پيدا كرد [ م ] « 1 » . و چيزى ساخت و آن را قرآن نام كرد به پارسى و حروف معمّا نهاد كه جز وى كسى ندانستى . و به نزد احمد « 2 » بن محمّد الجيهانى آمد و او « 3 » در بخارا وزيرى بود و در كار دين متعاظى « 4 » و با تقصير و دوستى داشت كه در پيش وى در باب مذاهب سخن مىگفت .
كيّال نزد وى آمد و حال خود گفت و مذهب عرضه كرد . جيهانى گفت : يا كيّال تو كتابى تأليف كردى به حروف معمّا و مدتى دراز شد تا كسى را بدين واقف توانى گردانيدن ، و اين مدينهء بخارا است و در جهان هر فاضلى و متكلّمى و مبارزى است اينجا حاضراند ، از آنچه دار الملكة « 5 » اينست و اين كار ترا اينجا به هيچوجه پيش « 6 » نرود و صواب اينست كه اول اين كتاب خود را ترجمهء روشن كنى و بعد از آن به نواحى كش و نخشب و تركستان و آن حدود روى تا دعوت خود را مگر آنجا ثابت كنى چنانچه مقنّع كرد .
كيّال را اين سخن پسند افتاد و نامهها از جيهانى در باب سفارش خود به اسم عمّال و ولات « 7 » نواحى بستد و به جانب كش رفت . چون به نزديك كش رسيد حوضى و سايهاى و آب روانى ديد آنجا فرود آمد و بياسود . اين حال روز پنجشنبه بود . نماز ديگر جماعتى از رستاق در رسيدند و متوجه شهر بودند ، آنجا فرود آمدند ، دست و رو شستند . در آن صفّه « 8 » آمده نماز كردند . چون از نماز فارغ شدند ، كيّال روى به ايشان كرد و گفت اين چه بود كه شما به عمل آورديد ؟ گفتند : ما طهارت كرديم و فريضهء ايزد تعالى گزارديم و به شهر رويم ، تا فردا نماز آدينه گزاريم . كيّال گفت كه اين گران باريست كه بر گردن شما نهادهاند و صعب كاريست هر روز چندين بار دست و رو شستن و نماز كردن ، اگر شما خواهيد من اين بار گران از شما برگيرم و شما را از اين رنج خلاص دهم . ايشان گفتند ؟ تو كيستى كه اين بار توانى از ما برداشت ، مگر تو اين بار بر ما گذاشتهاى كه توانى برداشت ؟ پس گفتند : اين شهر
هامش
( 1 ) - حرف داخل دو قلّاب افزودهء استاد دانشپژوه است . ( م . د . ) .
( 2 ) - اصل : محمد . متن تصحيح قياسى است . ( م . د . ) .
( 3 ) - اصل : او را . متن تصحيح قياسى است . ( م . د . ) .
( 4 ) - استاد دانشپژوه پس از متعاظى علامت سؤال ( ؟ ) نهادهاند . متعاظى ، ستمكننده و آزار رساننده است . ( م . د . ) .
( 5 ) - ظاهرا : دار المملكة . يا : دار الملك .
( 6 ) - اصل : بيش . متن تصحيح قياسى است . ( م . د . ) .
( 7 ) - اصل : ولات و . متن تصحيح قياسى است . ( م . د . ) .
( 8 ) - اصل : صفحه . متن تصحيح قياسى است . ( م . د . ) .