ايشانست . مع هذا جهت دفع كلّى و دعاوى فاسده و آراء باطلهء ايشان و توهّمى و شبههء كه در دل ديكران مىاندازند و مردم را بذان كمراه مىكنند ، در هر آيتى از آن ، آنجا محلّ تمسّك و مظنّه دعاوى باطل ايشانست ، آن را جوابى بگوئيم بر وجهى كه مسكت باشذ تا من بعد بر سر آن تمسّكات و دعاوى باطل ايشان بكويذ در تفسير آن آيات زيادت شروعى نمىروذ الّا بطريق لطيفه كلمه جند كه غرض و مطلوب مذكور تقرير خواهذ كردن و تفسير آن آيات در غايت نيكوئى مفسّران علماء اسلام رحمهم اللّه تعالى [ 8 ] تفاسير آن همه آيات با اين موضع نقل عظيم بسيار شوذ .
و آن آيات مذكور اينست كه ياذ كرده ميشوذ بموجبى كه در بيان آمذه و ما آن را مفرد مفرد نوشته جوابى كه دفع شبهت و دعاوى باطل ايشان از نسخ و مسخ و فسخ و رسخ كه بواسطه آيات در دماغ زنكار كرفتهء ايشان راسخ كشته زدوذه كردذ و محو شوذ و بتحقيق بدانند كه در قرآن قطعا آياتى نيست كه دليل باشذ بر تناسخ .
اوّل كه نوشته قوله تعالى :
« كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذابَ
ج
إِنَّ اللَّهَ كانَ عَزِيزاً حَكِيماً
« 1 »
»
.
كوئيم كه در آن شك نيست كه كسانى در دوزخ مخلّد باشند ، عذاب ايشان بايذ كه همواره باشذ ، جه در دوزخ بىعذاب متصوّر نبوذ . و بموجبى كه در سابق ياذ كرده شذ ، عذاب بايذ كه متفاوت و مختلف بوذ و از جمله عذابها يكى تكرّر مرك . و اكر تصوّر كنند كه كسى در آتش سوخته كردذ و عذاب آن يك لحظه بوذه باشذ تا وقت مرك و جون خواهند كه كناه كارى را عقوبت كنند نكذارند كه زوذ بميرذ ، تا عقوبت زيادت توان كردن ، و جون خواهند كه عقوبت كناه كار كمتر كنند او را زوذ بكشند تا بحدّى كه معروفست كه كسى را كه بشمشير تيز بكشند عذاب كمتر يابذ از آنجه بشمشير كند بكشند و جون زمان عذاب شخص زيادت بوذ و مردن ديرتر ، لا شك عذابى اليمتر تواند بوذ . و همجنين تكرّر مرك كه جندانكه بيشتر زنده شوند ، در عذاب توقف ايشان زيادت باشذ و بعد از ان بميرند و باز زنده شوند و همجنين على هذا زنده شوند و ميرند عذاب زيادت متصوّر باشذ . و اكر نجنين بوذ ، دوام خلود و عذاب در ان متصوّر نبوذ ، جه وقتى كه زوذ سوخته كردند و خاكستر شوند و باز زنده نشوند و احساس آلام نكنند ، عذاب آن همان
هامش
( 1 ) - النساء ( 4 ) : 56 .