معارضه كردندى و اين معانى مبهم بر آن نبستندى . و اكنون واجب ميكردذ كه بر وجهى بيان آن معانى كنيم و با ايشان روشن كردانيم كه دماغ ايشان از زنكاران وساوس و هذيانات زدوذه كردذ . و اوّل بطريق اجمال آيات كه در باب بهشتيان بعضى مجمّل و بعضى مفصّل ، بعضى صريح و بعضى بطريق مثال آمذه ، بگوئيم و بعد از آن معانى و تفسير باطل كه ايشان بر بعضى آيات بستهاند بادلّه واضحه باطل كردانيم . ان شاء اللّه العزيز .
اول كوئيم : مذهب اهل كتاب خصوصا مذهب مسلمانان كه مذاهب اهل كتاب بذان تمام كشته و ختم شذه و اعتماد كل بر آنست و ديكرها به حكم
« وَ إِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ
« 1 »
»
در اكثر كليّات امور مشاهد آن خصوصا درين قضيّه حشر كه بحث از آنست در كليات امور آن ديكران با آن متّفقاند . و در قرآن در باب حشر آيات بسيار آمذه و در احكام آن تفاوتها است . و واجب كه جنان باشذ كه هست كآنجنان مىبايذ جه هر طائفه را از نيكوكرداران و بدكرداران حكمى است كه مناسب اعمال هر يك ازيشان باشذ تا لائق عدل باشذ و الّا صفت عدل مفقود مانذ . لا جرم بر سبيل اجمال جهت هر طائفه حكمى فرموذه جنانجه آيات بيّنات در هر موضع بذان ناطق است . و در احكام آن تفاوتها جنانجه جهت هر طائفه حكمى فرموذه كه مثبت است . و آنجه آن آيات و احكام بنزد بعضى مردم مشتبه مينمايذ جهت آنست كه مراتب بهشتيان تصوّر نكردهاند و بنداشته كه بهشتيان همه يك طائفهاند و همه در تحت يك حكم باشند . و دوزخيان همجنين و نجنين است ، جه مقرّر و معيّن است كه اجر و ثواب و عقاب و جزا و مكافات هر حسنه و هر سيّئه مناسب هر يك از آن آيات جنانج مثال حق تعالى به حكم
« وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ
« 2 »
»
در احوال مردم خصوصا در احوال باذشاهان كه ايشان سايهء آفريذكاراند و خليفهء حق تعالىاند در زمين و بشبه صفات خوذ ايشان را مخصوص كردانيذه بوقت نواخت و عاطفت در حقّ بندكان و خلعت داذن ايشان خصوصا در وقتى كه در امور كلّى مملكت سعى نموذه باشند ، كروه كروه را كه احوال و سعى و مرتبه ايشان نزديك باشذ جذا كنند و جماعت هر كروه را در يك سلك كشيذه مناسب حال ايشان خلعت فرمايذ تا بر سبيل اجمال كروهى را حكم كرده و مراتب اشخاص بر سبيل كلّى معلوم شذه و حاجت نباشذ كه يك يك را على الانفراد حكمى فرمايذ . و همجنين در وقت تقصيرات ايشان عقوبتها متنوّع فرمايذ . كروهى را در يك سلك كشيذه سه جوب زنند و
هامش
( 1 ) - الشعراء ( 26 ) : 196
( 2 ) - الذاريات ( 51 ) : 21