غرض و مطلوب مذكور ياذ كنيم و كسانى كه خواهند كه تفسير آن آيات بدانند از تفاسير كه علما ساختهاند ، مطالعه كنند ، جه درين موضع غرض و مطلوب همان قدر است كه اوهام آن جماعت مرتفع كردانيم . و سخنى كوئيم كه جواب دعاوى اباطيل ايشان باشذ و مىكوئيم آيات كه اهل تناسخ دستآويز خوذ ساختهاند ، همه آنست كه جهت دوزخيان منزل كشته . و يك جواب معتبر از آن ايشان آنست كه مقرّر و مبرهن است كه خير زايد است بر شرّ ، لا جرم جماعت خيّر زيادت باشد از شرّير ، لكن به حكم :
« خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً
« 1 »
»
. اعمال حسنات و سيّئات با هم آميخته باشند و به حكم آيات :
« مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها »
« 2 »
« وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها »
« 3 » و ديكر آيت :
« مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ »
« 4 » و آيت :
« إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ
« 5 »
»
. و در موعود به حكم :
« وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ
« 6 »
»
حساب ايشان كرده به حكم :
« إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ »
« 7 » سيئات ايشان بحسنات ايشان وضع شوذ ، آنجه از سيّئات ايشان بازمانده باشذ بذان مأخوذ كردند . و بذين تقرير دوزخيان مؤبّد كمتر از بهشتيان باشند . و بذين تقرير بايستى كه همجنانكه آن آيات جهت دوزخيان آمذه كه ايشان تمسّك ساختهاند و بنداشته كه آن دلالت ميكنذ بر تناسخ . در احوال بهشتيان نيز مانند آن آيات كه آن نيز دلالت كنند بر تناسخ بوذى . بل باضعاف آن و نيست . و جون جنين باشذ لازم آيذ كه آيات كه بر تناسخ دلالت كنذ جه اكر جنان تصوّر كنند كه دلالت ميكنذ بالضروره بايستى كه جهت اهل بهشت نيز آياتى كه دلالت كنذ بر تناسخ بوذى و نيست ، جه تناسخ و تكرار بدوزخيان مخصوص نيست . لا جرم آن آيات مذكور بر تناسخ دلالت نكرده باشذ و هر جند ازين بيان و تقرير و ادلّه كه ياذ كرديم ضمنا معلوم و محقّق ميشوذ كه آن آيات كه اهل تناسخ بذان تمسّك مىكنند و دليل دعاوى فاسده و آراء باطله خوذ ساختهاند كه دعوى و تمسّك ايشان بذان باطل است و مسلمان نامان كه بسخن ايشان گمراه شذهاند و بنداشته كه تقرير ايشان اصلى دارذ از قصور عقل و بىاستعدادى
هامش
( 1 ) - التوبة ( 9 ) : 102
( 2 ) - الانعام ( 6 ) : 160
( 3 ) - الانعام ( 6 ) : 160
( 4 ) - البقرة ( 2 ) : 261
( 5 ) - الزّمر ( 39 ) : 10
( 6 ) - الانبياء ( 21 ) : 47
( 7 ) - هود ( 11 ) : 114