بائستى كه فرموذه بوذى كه
« أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ »
« 1 » « و
أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ »
. جه در دنيا بيشتر زنده شذن بوذه كه انسان را از عالم فنا بعالم بقا آورده و تا حيوة بيشتر تصوّر نكنند ، ممات كه ضدّ آنست متصوّر نبوذ و ازين آيت معلوم ميشوذ كه حيات اوّلين را كه آن بعموم تعلّق دارذ نفرموذه و ممات مقدّم داشته كه آن در دوزخيان بدوزخ مخصوص است ، لا جرم صريح در حقّ ايشان فرموذه جنانجه در آن هيج شكى نيست و ببهشتيان هيج تعلق ندارذ و معلوم و مقرّر شذ كه دليلى معمّى و تأويلى مجهوله ازين آيت خواستهاند كه برانكيزند هيج اعتبارى ندارند .
آيت ديكر ، قوله تعالى :
« وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ
ط
ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ »
« 2 »
كوئيم در ما قبل اين آيت فرموذه كه :
« إِنَّما يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ
ط
وَ الْمَوْتى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ
ه
وَ قالُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ
ط
قُلْ إِنَّ اللَّهَ قادِرٌ عَلى أَنْ يُنَزِّلَ آيَةً وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ »
« 3 » . و بعد از ان آيت مذكوره ميفرمايذ معيّن است كه در آيت ما قبل صفت قدرت خود مىفرمايذ و نادانى و بىقوّتى و غفلت اكثر خلق از آن هم بذان موجب كه فرموذه :
« وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ »
« 4 » در آن شكّ نيست كه اكر حق تعالى بر همان قادر بودى كه آدميان را بيافريذى و جنس و نوع و صنف و شخص را در آن مدخل نبوذى صفات او متناهى بوذى و نبائستى جه صفات او بايذ كه نامتناهى بوذ . و همجنين اكر تنها در آدمى اين صفات مذكوره بوذى و در حيوانات ديكر نبوذى هم بسبب مذكور . و نشائستى و امّت در لغت عرب عامّتر از آنست كه آن را منسوب كنند بقومى دون قومى يا بحيوانى دون حيوانى ، جه هر حيوان كه جنس و نوع و فصل و شخص را در ان مدخل بوذ آن امّتى باشند لا جرم جون در آيت ما قبل آن در جواب جماعتى كه ايشان را شكى بوذه و در كمال قدرت او خواسته كه اظهار قدرت فرمايذ و نادانى با اكثر مردم حوالت فرموذه نه بعموم جه به حكم : « علماء امّتى كانبياء بنى اسرائيل » آن معنى را حكما و علماء اولو الالباب دانند و ديكران ندانند خواسته تا تنبيه ديكران نيز كرده قدرت و نموذ از ان با ايشان نمايذ ، فرموذه كه :
« وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ
ط
ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ »
« 5 »
هامش
( 1 ) - الغافر ( 40 ) : 11
( 2 ) - الانعام ( 6 ) : 38
( 3 ) - ايضا : 36 - 37
( 4 ) - الاسرا ( 17 ) : 44
( 5 ) - الانعام ( 6 ) : 38