حاصل شوذ ، و خشخاص ببار آيذ ، و تخم آن بكيرند . و از بنبهدانه همجنين ، بنبهدانه دانه باديذ آيذ ، و از آن كرباس و ديكر جامها ببافند . و بزركى و كوجكى هر يك و عيار مقدار هر يك ظاهر كردذ . و كمال منفعت هر يك باديذ آيذ . و آن هم بر آن اطلاق كنند .
و مثال اين معنى ، در توثدانه و بنبهدانه عظيم ظاهر است كه حقّ تعالى در آن هر دو دانهء استعدادى و خاصّيّتى بعلم قديم خوذ مقدّر و معيّن فرموذه و آفريذه ، و هر جند اين دو دانه يكى بزرك و يكى كوجك نمايذ .
سرانجام كوهر به كار آورذ
امّا و از دانهء كوجك درخت بزرك دراز عمر بر قيمت بيذا شوذ ، و از دانه بزرك درخت كوجك كوتاه عمر كه :
« يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ كَذلِكَ تُخْرَجُونَ »
« 1 » .
و آن كسان كه بنبهدانه و توث نديذه باشند ، احوال آن تا نبينند ندانند كه « و ما يعلم الغيب الّا اللّه » . و احوال بنبهدانه و توثدانه نابوذه و ناديذه در علم قديم او ، تعالى و تقدّس بوذه و ديده و دانسته . و هيج كس را سؤال نرسذ كه جرا اين آن و آن اين نيافريذه :
« لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ »
« 2 » . و هر يك از آن دو دانه بمثال كنزى مخفى آفريذه ، و احوال كيفيّت كنز هم آن كس توانذ دانستن ، كه بحسب ارادت و مشيّت خويش ، آن را خوذ بعينه كرده باشذ ، و ديكرى كه آن را نديذه باشذ او را دانستن اين محال است . تا بوقتى كه هر يك را ظهور استعداد خويش بيذا كردذ . و از ثمرات اشجار و حبوب نباتات بعضى آنست كه مجرّد جرم آن فايده ميدهذ فحسب ، و بعضى آنست كه هم جرم آن مفيد است و هم لبّى دارذ كه از آن روغن حاصل شوذ ، و آن فايدهء ثانى باشذ ، نور على نور اشارت بذانست .
و جون در مقدّمه كفتهايم كه در هر موضوع جهت زيادت توضيح و سهولت تفهيم ، امثله و براهين و نظاير متنوّع خواهم كفت . بناء اين قاعده هر جند در باب مناسبت عقل و علم با هم ، و اتّصال ايشان برين وجه كه تقرير رفت ، دلايل معنوى و براهين و
هامش
( 1 ) - الروم ( 30 ) : 19
( 2 ) - الأنبياء ( 21 ) : 23