كه ياذ كرده شذ ، بعدد زيادت از روحانيّات و صفات ملايكه و تمامت مخلوقاتست . و جنانكه در مقدّمه كفتهايم كه ايتلاف بحسب مناسبت و تعارف معا معا مىباشذ ، مطلقا مفردات نفس انسان را ايتلاف با هم باشذ . و آن مفردات نفس ناطقه بجملكى محال كه جهت ملايكه يا ديكر حيوانات شايذ . و آنجه جهت هر امّتى از ملايكه شايذ ، همه بجملكى جهت امّت ديكر ملايكه نشايذ . و آنجه جهت امّت هر حيوانى شايذ كه هم بجملكى جهت حيوانى ديكر نشايذ . جه حقّ تعالى هر حيوانى را امّتى نهاذه جنانكه در قرآن مجيد فرموذه كه :
« وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ »
« 1 » .
و در حديث نبى عليه الصّلاة و السّلم آمذه كه : « لو لا انّ الكلاب امّة لامرتكم بقتلها الّا فاقتلوا الاسود منها » . و جون اين حديث درين جا باستشهاد مىآورد ، تأمّل نموذ تا درين حكم كه فرموذه جه حكمت توانذ بوذ ؟ و در آن شكّ نه ، كه حديث نبوى تمامت مشتمل بر حكمت و معانى دقيق و معقول باشذ . و يقين كه جماعت مطالعهكنندكان ، نيز در آن تفكّر افتند ، تا آن حكمت جيست ؟ نخواست كه از آن بگذرذ ، و جند كلمه كه بر فور معنى آن در خاطر آيذ بكويذ ، آنجه فرموذه كه :
« لو لا انّ الكلاب امّة » . يعنى هر جنس از اجناس كه آفريذه شذه ، ضرورت « 2 » و واجب بوذه كه آفريذه شوذ . جه هر فيض را مصدر صفتى توانذ بوذ ، از صفات حقّ كه معنى آن فيض بوجهى بدان تعلّق داشته باشذ . و اكر آفريذه نشوذ آن يك قسم فيض مهمل مانده باشذ ، و عطلت لازم آيذ . لا جرم واجب بوذ كه آفريذه شوذ تا مقتضى حكمت بارى تعالى بوذه باشذ . جه در علم او تعالى و تقدّس معلوم و مقدّر بوذه ، و الّا آفريذه نشدى . و جون برين وجه باشذ در صدد و عدد امّتى باشذ .
و اكر قايلى كويذ كه : جون برين وجه است ، جرا نجس است ؟ و اين حكم كشتن بر آن جرا فرموذه ؟
كوئيم : مقرّر است كه : آفرينندهء خير و شرّ هر دو اوست تعالى و تقدّس و خير و شرّ انواع نامحصورست . [ 251 ] و هر جه آفريذه شذه ازين دو جيز خارج نيفتد ، و
هامش
( 1 ) - الانعام ( 6 ) : 38
( 2 ) - در اصل : « ضورت »