نيز در حصر نيايذ ، و آنجه اسم نامتناهى حقيقى مطلق بر آن ننهاذه ، تا فرق باشذ ميان ذات « 1 » و صفات ، و صفات صفات بموجبى كه در ما قبل بشرح كفته آمذ و بيان آن كرده شذ .
و بذين تقرير و مقدّمات ، قرآن قديم باشذ و كلمات اللّه ارادت و فرمان حقّ تعالى و تمامت مقدورات و مخلوقات كلّى و جزوى كه ساعة بعد ساعة و قيل السّاعة و الزّمان تا مادام كه ارادت و فرمان حقّ تعالى تصوّر توان كردن ، و در حالت قدم و حدوث كه بيش از آسمان و زمين و بعد از آسمان و زمين و بهشت و دوزخ ابدا هر جه صادر و فايض شوذ ، همه داخل و در تحت كلمات اللّه باشذ و كلمات اللّه را مصدر قرآن قديم است و آيت :
« وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ »
« 2 » اشارت بذين معنى است ، و آنجه قرآن قديم است . بذين وجه است كه تقرير رفت كه ذات بارى تعالى بىفيض و ارادت و ديكر صفات متصوّر نباشذ .
و بموجبى كه تقرير رفت ، هر جه قديما و حديثا صادر شذه ، كلمات و امر بارى تعالى باشذ . كلمات را مصدر قرآن قديم . و اينجايى كه لطيفه در خاطر آمذه بگوئيم ، بيش از آنكه زيركى بغور معانى و حقايق آن نارسيذه سؤال و اعتراض كنذ .
مىكوئيم جون قرآن را قديم فرموذه ، و كلمات اللّه را ، اسم قدم ياذ نكرده و كفته شذ ، كه مصدر كلمات اللّه قرآنست . جه فرق باشذ ميان قرآن قديم ، و كلمات اللّه ؟ .
جواب مىكوئيم : بوجهى كه بعضى مفسّران ياذ كردهاند كه كلمات جمع كلمه است و كلمات تمامت مقدورات و مخلوقاتست ، جنانكه در قرآن قديم آمذه در باب عيسى عليه السّلم كه :
« وَ كَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ »
« 3 » . و جون لا يزال فيض حقّ تعالى بنفاد امر او در آسمان و زمين و ملكوت صادر و واردست و فرق باشذ ميان آنج بيش ازين صادر و وارد كشته . و آنجه اكنون و بعد ازين فايض و وارد شوذ . و هر جند تمامت مقدورات از مخلوقات و مكوّنات در علم حقّ تعالى كاين و مقدّر و معيّن بوذه ، لكن فيض لا يزال واجب كه باشذ ، جه ذات بارى تعالى بىفيض متصوّر نيست ، و هر جند
هامش
( 1 ) - در اصل « ميان باشد ميان ذات » است .
( 2 ) - الانعام ( 6 ) : 59
( 3 ) - النساء ( 4 ) : 171