آنجه دانسته باشند و كفته معلوم كنند . و هر كس كه منكر اين معانى كردذ بر بسيار از احكام آيات قرآن منكر شذه باشذ ، و اين آيت كه :
« نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَكْفُرُ بِبَعْضٍ »
« 1 » در شان ايشان وارذ باشذ .
و همجنانكه در مقدّمه ياذ كرده شذ ، حقيقت آنست كه ، هر كس كه كويذ كه معانى قرآن و تفسير آن همان مقدارست كه كفتهاند ، و همه تفاسير همجنان بايذ ، نقض كلام اللّه كرده باشذ ، و افترا بر آن نموذه .
امّا نقض كلام اللّه جهت آنكه جون فرموذه كه :
« قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً »
« 2 » ، و فرموذه كه :
« وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ »
« 3 » . [ 188 ] اكر تفسير و حقايق معانى قرآن ، همان قدر تصوّر كنند كه مفسّران بيشينه كفتهاند ، و هيج تفسير و حقايق و معنى ديكر نمانده كه اكنون كسى كويذ ، نقض معانى آيات و بطلان كثرت معانى كلام اللّه كرده باشند . و اين معنى عين خطا و كفر محض توانذ بوذ .
و ابن عبّاس رضى اللّه عنه مىكويذ كه : سبب نزول اين آيت :
« قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً
آنست كه جون اين آيت كه :
« وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا »
« 4 » نازل كشت يهود كفتند كه : ما را علمى بسيار داذهاند ، جه ما را تورية داذهاند و در آنجا علم بسيارست : حقّ تعالى اين آيت :
« قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً
. منزل كردانيذ .
و درين موضع خواستيم كه جواب يهوديان درين باب بگوئيم لكن تا سخن مربوط باشذ متعاقب بموضعى كه مناسبتر باشذ ، خواهيم كفتن حاليا اينجايگاه جهت آن آورديم تا بدانند كه هر كس انديشه كنذ كه تفسير و معانى قرآن همان مقدارست كه بيش ازين كفتهاند فحسب ، و نشايذ كه درين زمان ، راسخى و مجتهدى و اولو الالبابى باشذ ، يا البتّه نشايذ كه مرحوم مسعود بيك از آن جمله باشذ كه حقّ تعالى آن نور هدايت بذو داذه ، تا معنى و لطيفه غير از آنجه بيش ازين كفتهاند ، كويذ .
احوال ايشان و احوال يهوديان ، درين معنى مناسب توانذ بوذ ، و جهت جواب
هامش
( 1 ) - النساء ( 4 ) : 150
( 2 ) - الكهف ( 18 ) : 109
( 3 ) - لقمان ( 31 ) : 27
( 4 ) - الاسراء ( 17 ) : 85