جه حاصل شوذ ؟ !
و ازين تقرير معلوم ميشوذ كه در اوّل خلقت ، انسان ، بمثابت كوذكان بوذهاند و انبيا بمرتبهء معلّمان هجا ، و قانون احكام شريعت ايشان مانند حروف هجا ، و جندانكه روزكار برمىآمذه ، و نفوس ايشان مستعدتر مىگشته ، احكام شريعت انبياء ما تقدّم ، در ميان ايشان جارىتر مىبوذه ، و ارشادى كه انبياء ايشان را كرده مىبوذند ، و اسرارى كه كفته مشهورتر مىشذه ، و خلايق را قابليّت معرفت اسرار الهى زيادت بازديذ مىآمذه ، و مانند آنكه كوذكان را ، جون از معرفت علمى از علمها كه تحصيل آن آسانتر باشذ ، فراغتى حاصل شوذ ، به تحصيل علمى ديكر ، دقيقتر ، و نفيستر ، از آن مأمور مىكردانيذه ، و معلّمى ديكر را عالمتر از معلّم اوّل ، بر سر آورند . تا وقتى كه بمرتبهء تحصيل علوم حقيقى رسند . در هر وقت هم بذين قياس ، بيغمبرى كاملتر بايشان مبعوث كشته و ايشان را اسرار دقيق و عميقتر واقف كردانيذه ، و بشريعتى باريكتر مقيّد كردانيده ، تا وقتى كه بخاتم النّبيّين عليه الصّلاة و السّلم رسيذه . .
و از تقرير اين بيان دو فايده ديكر حاصل مىشوذ :
يكى آنكه : معلوم مىكردذ كه انبياء ما تقدّم تمامت بر حقّ بوذهاند و جهت ارشاد خلايق آمذه ، و احكام و شرايع و كتب ايشان همه نيكو و بوقت خويش محتاج اليه بوذه .
و ديكر آنكه : جون خاتم النّبيّين عليه افضل الصّلوات و اكمل التحيّات آمذه ، احكام و شرايع ايشان باطل كشته ، و از تتبّع آن فايده حاصل نيايذ ، بلك بعضى از آن ، آن باشذ كه مانند آنكه مردى عالم عاقل ، كه تحصيل علوم بسيار كرده باشذ ، و درصدد دانشمندى آمذه ، تتبّع حروف تهجى كنذ ، و بتكرار و حفظ آن مشغول كردذ .
اكر كسى درين دور كه كار دين و شريعت ، بواسطهء قرآن و اخبار خواجهء كاينات خاتم النّبيّين عليه الصّلاة و السّلم ، بغايت كمال رسيذه ، تتبّع و مطالعهء آن كتب و اديان كنذ ، مطعون زبانها شوذ ، و شرعا و عقلا و عرفا بسنديذه نباشذ ، و با وجود آنكه جنين باشذ ، نشايذ كفت كه در اصل محتاج اليه نبوذه . جه در وقت خويش مانند حروف هجا و امثال آن ، كوذكان را امرى نيك محتاج اليه بوذه . همجنانكه
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 329
مساهمون: رشيد الدين فضل الله همدانى
ص٣٢٩