حروف هجا و مركّبات و ادوات و اسامى و مصادر ، كوذكان را آلت و ادوات تحصيل علوم شذه باشذ ، احكام و شرايع مذكوره نيز انسان را آلت و ادات حصول استعداد و قابليّت فهم و ادراك معانى كلام قديم يعنى قرآن مجيد و سخنان نبى عليه الصّلاة و السّلم كشته .
و ازين مقدّمات دلايل معلوم مىشوذ كه اكمل مخلوقات خاتم النّبيّين است .
و مرتبهء او بدرجه اعلى و حدّ كمال رسيذه ، و متابعت او كنز مخفى ذات بيجون ، و صفات بارى تعالى و تقدّس ، بهدايت او حاصل شذه باشذ ، جاويذان در بهشت باشند ، و حكمت ، خوذ جنان اقتضا مىكنذ كه جون ارادت حقّ تعالى به حكم : « كنت كنزا مخفيّا » بر آن جمله بوذه كه او شناخته شوذ .
و كفتيم كه هر نفسى را استعداد آن نباشذ كه بقوّت ادراك خويش بر حقايق اسرار الهى واقف كردذ . و بذان واسطه بارسال رسل احتياج افتاذه تا تكميل خلايق كنند ، رسولى را كه خاصّ جهت اظهار اسرار الوهيّت و افشاء رموز كنوز معرفت ذات خويش تعالى و تقدّس ، بخلق مبعوث كردانذ . بعد ازو هيج بيغامبر ديكر نيايذ ، و او كاملترين انبيا ، [ 174 ] و بهترين كلّ كاينات ، و خلاصهء مخلوقات باشذ ، تا بعد از آن ارسال وى موجب حصول آن غرض توانذ بوذ ، و از بعثت او ، خواستى كه حقّ تعالى را بتعريف ذات مقدّس خويش بوده ، بحصول بيوندذ . و خلايق نيز بواسطهء متابعت و انقياد او سعيد دارين شوند .
جه روشن و محقّق است كه جون باذشاهى خواهذ كه ولايتى را از جمله ولايات خويش معمور كردانذ ، و فساد و فتنه از آنجا زايل كنذ ، و اهالى آن بسبب انقياد و امتثال اوامر و نواهى باذشاهى منظور و ملحوظ نظر تربيت كردند ، البتّه او را نايبى معتبر و امينى كاردان بذانجا بايذ فرستاذ . و او را در حلّ و عقد و قبض و بسط امور آنجا مطلق العنان بايذ كردانيذ . و در رفع بايه و علوّ مرتبت او « باقصى الغاية و الامكان » بايذ كوشيذ . و بايذ كه آن نايب و امين ، اعقل نوّاب و ادهى و اكفى كاركنان باذشاه باشذ . و هيج كس از مدبّران و كماشتكان ملك او كافىتر و عالمتر و عاملتر و كاملتر از وى نباشذ ، تا بعد از آن او بحصول تواند بيوست .
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 330
مساهمون: رشيد الدين فضل الله همدانى
ص٣٣٠