و آنج حقّ ، سبحانه و تعالى ، فرموذه كه :
« وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ »
« 1 » ، بر صدق اين معنى برهانى واضحست . يعنى از فرستاذن تو ، نه ما را و نه ترا ، هيج غرض ديكر « 2 » نبوذه ، جز آنكه رحمت عالميان باشى ، و اكر آمذن او بذين عالم از اغراضى كه ديكر انبيا ، و ساير آدميان را بوذه و هست ، خالى نباشد مقدّمات و دعاوى مذكوره باطل توانذ بوذ ، و درين صورت نيز همان معنى كه آنجا در باب امّيّت بيان كردهايم ، مىبايذ كفت ، تا مناسب مرتبه و ملايم حال خاتم النّبيّين عليه الصّلاة و السّلم باشذ . و آيت : و
« ما كانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ وَ لكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ »
« 3 » عين اين معانيست كه ياذ كرده شذ .
و هر جند اكثر آدميان را خصوص بعضى انبيا را بتخصيص ، ابراهيم را صلوات اللّه عليه ، در بقاء نسل و كثرت ذريّت ، شرفى و بزركى بوذه ، كه انبيا و اوليا و ملوك و سلاطين از اولاد ايشان باديذ آمذهاند . و در آن شبهتى نه كه آن شرف مرتبهء بغايت عاليست ، لكن مقصود كلّى از مجموع فوايد آن مرتبه آن بوذه تا انبياء خصوصا خاتم النّبيّين عليه الصّلاة و السّلم از ذرّيّت ايشان در وجود آيند . و جون غرض و مقصود بحصول بيوست ، و آن مرتبه بنهايت رسيذ ، و خاتم النّبيّين عليه الصّلاة و السّلم ظاهر شذ . و مرتبهء او عالىتر از مرتبهء ابراهيم و ساير انبياست ، بايذ كه موهبت و كرامت حقّ تعالى در حق او زيادت از ديكر انبيا باشذ . و برين وجه اكر او را بموهبت و كرامت بقاء ذرّيّت مخصوص كردانيذى ، بايستى كه ذرّيّت او اكمل و اشرف بوذى از ذرّيّت ابراهيم .
و اين معنى محال مطلق جهت آنكه لازم مىآيذ در ذرّيّت او بيغامبرى ازو كاملتر تصوّر كردن ، تا بعد از آن او را در آن قسم شرفى باشذ زيادت از شرف ديكران . و اين معنى منافى كماليّت و نام خاتميّت او مىشوذ ، و روشن و محقّق كه با آنكه اين معنى [ 171 ] موجب شرف و بزركى ديكر انبيا بوذه است ، در حقّ خاتم النّبيّين عليه الصّلاة و السّلم قطعا تصوّر نمىتوان كرد ، و اشرفيّت او در مرتبهء كه ازين صفت
هامش
( 1 ) - الانبياء ( 21 ) : 107
( 2 ) - در اصل : « ديكر » مكرّر است .
( 3 ) - الاحزاب ( 33 ) : 40