معرّا كردانيذه ، بعوض آن كوثر بوى ارزانى داشته . و دليل بر آنكه رسول عليه الصّلاة و السّلم خاتم النّبيّين است .
بذين تقرير كه در معنى ختم نبوّت مىكنيم ظاهر مىشوذ . مىكوئيم كه معنى خاتم النّبيّين بر دو وجه است .
يكى آنكه بعد ازو بيغمبر نباشذ ببراهين كه ياذ كرده شذ . و ديكر آنكه ترقّى و عروج نفوس كاملهء انسانى بر مرتبهء بالاتر از آن مرتبه ، كه او را بوذ امكان ندارذ .
و كمال انسانى بر آن مرتبه ختم شذه . و معتقدان رسول عليه الصّلاة و السّلم بدل و جان قبول كردهاند . و كفّار و معاندان او اكرجه منكر اين دعوى باشند ، امّا بذان معترف باشند كه مراتب كمال انسانى متعدّد و متفاوتست ، و لا شكّ آن را مرتبهء اعلى باشذ كه وراء آن مرتبهء ديكر نباشذ ، و هرآينه بيك كس مخصوص بوذ . و جون جنين باشذ ، اكر تمامت صفات و احوال آن مرتبه مناسب صفات و احوال ديكر اصحاب مراتب انسانى باشذ ، در مرتبه فرقى نماند .
بس بالضّروره جنانجه بيش ازين كفتيم ، بايذ كه در مراتب تفاوت بسيار باشذ ، و هر مرتبهء بايهء على حده باشذ ، تا بمرتبهء اعلى رسذ . و مرتبهء اعلى را بايذ كه بعضى احوال كلّى بر خلاف ديكر مراتب ادنى باشذ ، بلك در عموم قضايا بايذ كه اختلافى داشته باشذ . و اين مرتبه كه از شخص ذريّت و نسل بازماند ، عموم آدميان بلك تمامت حيوانات در آن متساوىاند .
بس بايذ كه حال مرتبهء اعلى بر خلاف اين باشذ تا تفاوت و تمييز محقّق كردذ ، و بموجبى كه در رسالات ديكر شرح داذهايم ، و بيان كرده ، كه سبب آنكه رسول عليه الصّلاة و السّلم امّى بوذه ، و در دنيا از تعلّم علوم و تحصيل كمال انسانى مستغنى ، آنست كى تا معلوم و محقّق شوذ كه او خاتم النّبيّين است . و در آن كمال مرتبهء اعلى دارذ و بخلاف ديكر انبيا ، از كمالى كه در دنيا باكتساب علوم حاصل توان كرد ، مستغنى بوذه ، جه به غير از وى هيج نبى را اين مرتبه نبوذه ، كه احتياج بذان نداشته كه به دنيا آيذ و به بدن كمال حاصل كنذ .
اسئله و اجوبه رشيدى ( فارسى ) — صفحة 322
مساهمون: رشيد الدين فضل الله همدانى
ص٣٢٢