ضرورى البطلانست . و جنانجه در سابق ياذ كرده شذ ، ايشان بذان قائل ، كه ايجاب بالذّات از لوازم ذات اوست . و بذين تقرير بايستى كه همهء ممكنات را صفت ايجاب بالذّات ثابت بوذى . و قدرت و اختيار دارند مثل نوع انسان بمذهب ايشان . و مثل افلاك كه حركت آن بنزد ايشان ارادى است . و نيز در . . . . . . . . . . « 1 » . قدرت و ديكر صفات .
كوئيم كه : قدرت و ديكر صفات صفاتى است ممكن ، و هرآينه منتهى شوذ بواجب الوجود . بس بايذ كه واجب الوجود را اين صفت باشذ .
و اكر قايلى كويذ كه : بسيار از صفات هست كه بذات بارى تعالى قائم نمىتوانذ بوذن ، مثل حرارت و برودت و رطوبت و يبوست ، و ديكر صفات اجسام . بس آن قاعدهء مذكور صحيح نمايذ .
جواب كوئيم كه : اين اعتراض مقوّى سخن ماست و مصحّح آن قاعدهء مذكور جه ما كفتيم كه : او قدرت و اختيار دارذ . و هر جيز را كه مىخواهذ صفتى مىبخشذ . و هيج جيز را كه نمىخواهذ ، نمىبخشذ . و اكر نه قادر مختار بوذى آن ممكن نكشتى . و هم در صفات و عطايا متساوى بوذندى ، و آن قاعده بر تقدير عدم قدرت و اختيار بر سبيل الزام فلاسفه ، كفتيم . و اكر نه مذهب ما آنست كه او قادر مختار است و همه صفات ممكنات از قدرت و اختيار او فايض :
« يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ »
« 2 » .
و اكر قائلى كويذ كه : آن بحث استعدادات قوابل است .
كوئيم : نقل سخن با استعدادات كنيم ، و كوئيم : سبب آن استعدادات جيست ؟ و هرآينه به حكم :
« إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ »
در آخر معترف بايذ شذن كه سبب آن قدرت و اختيار بارى تعالى است . و اكر نه آن نيز همه در استعداد متساوى بوذندى ، و جنين نيست .
و اكر قائلى ، سؤال ديكر بر اصل دليل كنذ و كويذ [ 78 ] كه : جون تو كفتى كه بايستى كه ايجاب بالذّات شامل بوذى مر ممكنات را ما نيز در قدرت و ديكر صفات ، كه مدّعى و مذهب تو است ، بعينه جنين كوئيم كه : بايستى كه همه ممكنات را شامل بوذى ، و نيست . بلك بيشتر ممكنات را قدرت نيست .
هامش
( 1 ) - در اصل خالى است .
( 2 ) - البقرة ( 2 ) : 105