و نيز از اين جهت است كه در ادعيهء مأثوره وارد است « يا نور النّور يا منوّر - النّور ، يا نور كل نور ، يا نورا فوق كل نور . . . »
شواهد عقليه و دلايل نقليه ، بر آن دعوى لا تعد و لا تحصى است و آنچه كه بر وجه اختصار بيان نمودم از براى صاحبان بصيرت و فطنت كافى و وافى است .
« وَ مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً ، فَما لَهُ مِنْ نُورٍ »
« 1 » .
و از خوض تمام در اين بيانات و بيّنات در نزد ارباب اذواق سليمه و اذهان مستقيمه منكشف مىگردد كه وجود فياض اصل است ، و انحاء وجودات مفاضه ، فروع ذات مفيض ، و در جوهر ذات ، مقيد و ضعيف است ، و ذات مفاد ، و مفاض ، از رشحات و عكوس حقيقت جاعل هويات و انيات نور الانوار است و او اصل نور است و باقى لمعات و اضواء .
پس وجود او نحو تمام و كمال ساير وجودات و نحو اكمل و اقواى انيات و هويات است به نحو اعلى و اشرف و به نهج اجلى و اقدس ، لهذا او غنى مطلق است ، و ساير وجودات فقير مطلق ، و او تام بلكه فوق التام است ، و باقى فاقرات - الذوات ناقصات الانيّات ، قاصرات الهوياتاند
« وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ
،
وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ »
« 2 » مىبينى كه چگونه غنا را بر خود منحصر فرموده است ، و فقر را به ساير اشياء ، متفطن باش !
پس منكشف گرديد كه مطلب « ما هو » و مطلب « لم هو » به جهتى از جهات و حيثيتى از حيثيات متحد ، و عين يكديگرند به هرسه معنى ، يعنى به اعتبار فاعليت و قابليت و به اعتبار اوسطيّت و برهانيّت . متفطن باش ! و بدانكه : صدر محققين و قدوة الهيين با اينكه به بسط تمام حجج نيره و براهين عقليه اقامه نموده است ، بر اينكه حقايق وجوديه محال است اينكه مركّب از جنس و فصل باشند ، بلكه همهء حقايق وجوديه از آن جهت كه حقايق وجوديهاند بايد بسيطه الحقيقه و احديت - الذات باشند ، و متفرع ساخته است بر اين معنى اينكه : محال است كه از براى
هامش
( 1 ) . سورهء نور ( 24 ) ، آيهء 40 .
( 2 ) . سورهء محمد ( 47 ) ، آيهء 38 .