از امتناع جزاء است به جهت امتناع شرط ، چنان كه گفته مىشود : « لو جئتنى لاعطيتك درهما » يعنى : « اگر مىآمدى هر آينه عطا مىكردم به تو درهمى » .
يعنى چون نيامدى عطا نكردم و ممكن است كه كلمهء « لو » معناى ان الشرطيه باشد و اشاره به سير صعودى و سفر از خلق بسوى حق باشد .
بيانش آن است كه : نسخهء شريفهء انسانى به جهت كليت و جامعيت نشأت وجودش بر همهء حجب نورانيه و ظلمانيه مشتمل است ، و آنا فآنا ، از حجابى از حجب ظلمانيه به حجاب ديگر منتقل مىشود ، به حجب نورانيه منتهى مىشود ، و همچنين آنا فآنا ، از حجابى از حجب نورانيه به حجاب ديگر صعود مىنمايد تا سير الى اللّه به انتها رسد ، و به عالم انوار مجرده و عقول مفارقه داخل شود . چنان كه در بيان مراتب موت طبيعى و ارادى و در تحقق درجات محو و فنا به استيفاى تمام به حد انكشاف آمد .
پس مراد از هفتاد هزار حجاب ، حجبى است كه در مراتب نشآت انسانى متحقق مىشوند از درجات جسمانيه و درجات روحانيه ، و مراد از كشف حجب ارتفاع آن حجب است به جذبات ربّانيه و رياضات علميه و عمليه .
و مراد از احراق انوار وجه عالم خلق را ، آن است كه بعد از آنكه حجب ظلمانيه و نورانيه مرتفع گرديدند و تلبس به انوار الهيه ، و اخلاق ربّانيه حاصل گرديد ، جنبهء خلقيت سالك عارف و انسان كامل بالكليه محترق گرديده ، محو جمال ازلى و فانى در جلال لم يزلى مىباشد .
پس بنابراين معنا اين حديث شريف اشاره است به اول مقامات و درجات اهل نهايات كه سفر ايشان بالحق فى الحق است . چنان كه فقرهء شريفهء « سبحات الجلال من غير اشارة » اشاره به اين مقام است و به زودى منكشف خواهد شد .
بيان وجوه فرق در ميان صفات جمال و جلال صفات
و صاحب صحاح گفته است : « جلّ يجلّ ( بكسر الجيم ) جلالة ، اى عظم قدره ، و الجليل العظيم » . يعنى : جلالت به معناى بزرگى و جليل به معناى بزرگ است » .
بدانكه صفات ذات اقدس خداوند يگانه را منقسم كردهاند اولا به صفات ثبوتيه و صفات سلبيه .
اول عبارت است از معانى وجوديه و نعوت ثبوتيه كه از براى ذات اقدس