بالذّات ثابت است به حيثيتى كه ما فوق آن متصور نيست ، چنان كه محقق گرديد جميع جهات مناسبت نيز به جهات عليت و معلوليت برمىگردند .
و براهين ساطعه و حجج نيّرهء ديگر سواى آنچه كه در اين مقام اشاره نمودم و در كتاب لمعات الهيه ، حجاب اختفا را از چهرهء شاهد اين مدعا برداشتهام رجوع كن و غنيمت شمار .
و رئيس محققين رسالهء بخصوص ، چنان كه صدر متألّهين در امور عامهء اسفار اربعه اشاره نموده است ، در كشف حقيقت و حقيّت اين مدعا تصنيف فرموده است .
به اصل مدّعا برمىگردم و مىگويم كه : انكشاف تعلق و ارتباط ، از آن جهت كه تعلق و ارتباط است ، بعينه انكشاف متعلق به و مرتبط اليه است ، از آن جهت كه مرتبط اليه است ، چنان كه انكشاف نسبت ، از آن جهت كه نسبت است ، انكشاف منتسب اليه است . خواهى بگو : انكشاف جلوه ، از آن جهت كه جلوه است ، بعينه انكشاف متجلى است .
خواهى بگو : انكشاف فرع ، از آن جهت كه فرع است ، بعينه انكشاف اصل ، و انكشاف لمعه ، از آن جهت كه لمعه است ، انكشاف لامع . و انكشاف مرتبهء ضعيف از شىء از آن جهت كه ضعيف از آن شىء است ، بعينه انكشاف شديد از آن شىء است . و ليكن به وجه ، نه به كنه ، به اندازهء فيض و جلوه ، نه به اندازهء مفيض و متجلى ، از اينجا است كه گفتهاند : ادراك مفاض ، مفيض خود را به قدر افاضه است نه به قدر مفيض .
خلاصهء كلام : هر مرتبه از مراتب فيض وجودى حقيقت وحدانيه و حقيقت نورانيه است و از براى ذات خود منكشف است ، و همين انكشاف ، انكشاف مفيض است زيرا كه همه فيوضات به فيض اطلاقى وجودى برمىگردند ، و فيض اطلاقى مرتبهء قيوميّت و ايجاد اشياء است چنان كه در شارقات سابقه منكشف گرديد كه قيّوميت صفت مبدأ فياض است ، و از بينات است كه انكشاف صفت از آن جهت كه صفت است بعينه انكشاف موصوف است و ليكن به اندازهء صفت نه به اندازهء موصوف .
از اينجا ظاهر مىشود كه : توحيد را مراتب شديده و ضعيفه است به حيثيتى كه نسبت هر لاحقى به سابق خود در سير نزولى نسبت نقص به تمام و نسبت فقر
انوار جليه در كشف اسرار حقيقت علويه (فارسى) — صفحة 326
مساهمون: ملا عبد الله مدرس زنوزى
ص٣٢٦