و وسطى ، و آن محو مطلق صفات است از : حميده و ذميمه . و قصوى ، و آن محو ذات است .
و در مقابل هر محوى اثباتى است .
و معناى فنا و بقا و محو و اثبات به يكديگر نزديك است ، و فرق ميانهء محو و فنا و اثبات و بقا آن است كه بقا بعد از فناى ذات صورت بندد ، و اثبات لازم نيست كه بعد از فناى ذات بود ، چنان كه اثبات اخلاق مرضيه و اعمال حسنه بعد از محو ذمائم اخلاق و سيئات اعمال اصحاب تزكيه و ارباب تخليه را حاصل است ، و همچنين فناى افعال و صفات به كلى حاصل نشود مگر بعد از فناى ذوات و محو آن موقوف نيست بر محو ذات .
پس محو و اثبات از فنا و بقا اعم است ، چه فنا و بقا را استعمال نكنند مگر در محو بشريت و اثبات ربوبيت . و در معناى محو چند لفظ ديگر استعمال كنند همچو سحق و محق و طمس .
و بعضى ميان اين الفاظ فرق كنند ، و گويند مراد از محق محو اعيان و صفات است و مراد از سحق محو عين ذات و مراد از طمس محو آثار صفات و ذات » .
تمام شد عبارت صاحب نفايس الفنون .
اشاره به عدم صحت فرق مذكور
بدانكه بعد از تأمل در تحقيقات سابقه و بيانات متقدمه منكشف مىشود در نزد صاحبان بصيرت و فطنت كه فرقى كه در ميانهء فنا ، و بقا و محو و اثبات بيان نموده است خلاف واقع است ، زيرا كه محقق گرديد كه فنا ، و بقا را نيز مراتب مختلفه و درجات متفاوته است ، و منحصر در فناى ذات نيست . بلكه در افعال و صفات نيز حاصل مىشود ، چنان كه به بسط تمام بيان نمودم ، و اشاره نمودم كه هر فنائى مستلزم بقائى است ، بلى فناى كلى در صورتى متحقق مىشود كه محو بشريت و اثبات ربوبيت به نحو كليت حاصل شود ، و بعد از اين مرتبه از فنا ، بقاى كل صورت مىبندد . و اثبات نيز چنين است اگر مراد محو كل و اثبات كل باشد ، چنان كه بعضى از براى اشاره به مقام محو كلّى گفتهاند مقام محو محو انيّت .
« كه داند اين رموز و اين معمّا »
و اين مقام را فقر محض و عبوديت مطلقه نيز گويند و حديث شريف « الفقر