و از براى اشاره به اين مقام در صحيفهء الهيّه وارد است
« فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً »
« 1 » . زيرا كه حقيقت عبادت پروردگار سلوك بسوى او و طلب قرب او است ، چنان كه در حديث معتبر وارد است « الصلاة معراج المؤمن » ، يعنى : « نماز نردبان مؤمن است جهت عروج به حق » .
و چنان كه در شريعت حقّه مقرر است كه : در هر عبادتى نيّت تقرب معتبر است و بدون آن باطل است .
از تقرب طلب قرب و مراد از قرب حصول اين مقام اعلى است بلكه معتبر است اينكه آن نيت منسوب به ريايى وسمعه نيز نباشد و الا به اتفاق ، آن عبادت محكوم به بطلان است .
نمىبينى كه در قبول عبادت ، حضور قلب و خلوص نيّت را ، شرط كردهاند چنان كه در صحيفهء الهيه وارد است
« مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ »
« 2 » ، و در اخبار و آثار وارد است كه تا حضور قلب نباشد عبادت مقبول نمىشود .
و مراد از حضور قلب آن است كه در حال عبادت ، جز عظمت و جلال خداوندى چيزى منظور عابد نباشد ، بلكه همهء اغيار حتى انيّت خود عابد نيز از نظرش ساقط گردد ، و الا ثمرى در باطن و سرّ عابد نخواهد بخشيد ، اگر ضررى حاصل نكند ، لهذا در صحيفهء الهيّه وارد است :
« فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ وَ يَمْنَعُونَ الْماعُونَ »
« 3 » يعنى : « واى بر نمازكنندگانى كه از نماز خود غافلند و بر كسانى كه ريا مىكنند و بر كسانى كه منع مىكنند زكات را » .
و در نزد صاحبان بصيرت منكشف است كه غفلت از عبادت ، موجب غفلت از معبود است ، زيرا كه عبادت نسبت شريفه است در ميانه عابد و معبود ، و از بينات است كه غفلت از نسبت ، موجب غفلت از منتسب اليه است ، ولى بايد ملحوظ شود از آن جهت كه نسبت است ، نه از آن جهت كه خود مطلوب بالذات است .
پس منكشف گرديد كه مقصود از آيهء شريفه اشاره به كيفيت سلوك و نفى
هامش
( 1 ) . سورهء كهف ( 18 ) ، آيهء 110 .
( 2 ) . سورهء البينه ( 98 ) ، آيهء 5 .
( 3 ) . سورهء ماعون ( 107 ) ، آيات 4 تا 7 .