و طبايع مختلفه مىباشد .
و به اعجاز نبىّ و ولىّ آن بواطن بروز و ظهور يافتند ، ولى در صورت مسخ ، بروز تامّ حاصل گرديد به حيثيتى كه از صورت ظاهر انسانيّت بالكليّه منسلخ گرديدند .
بخلاف صورت دوم كه صورت انسانيّت به حال خود باقى بود و به اعجاز ولىّ ، كشف صورى ملكوتى ، از براى ابى بصير حاصل گرديد ، لهذا بواطن ايشان را « كما هى » مشاهده نمود .
و اقسام كشف صورى و معنوى را در شارقات سابقه به بسط تمام بيان نمودم ، و در ضمن آن بيانات و اشراقات منكشف گرديد كه در اوايل سلوك ، سالك حقيقت و معرفت ملكوت اشياء يعنى بواطن آنها از براى انبياء و اولياء و كمّل عرفا از متابعين ايشان ، منكشف مىشود ، لهذا غالبا از عامهء مردم وحشت نموده ، كناره مىجستند ، و خلوت اختيار مىنمودند ، تا انشراح صدر به نحو تمام از براى ايشان حاصل مىشد و به مرتبهء جامعيّت ميانهء باطن و ظاهر مىرسيدند ، و در مقام استقامت و هدايت متمكن مىگرديدند .
چنان كه دربارهء حضرت رسالت ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) فرمودند :
« أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ »
« 1 » . . .
و بعد از وصول به اين مقام ، چنان خلطه و آميزش با مردم مىفرمودند ، كه ما فوق آن متصور نيايد ، و زياده بر آن در قوهء احدى نباشد ، تا مكلفين و مستعدين را « كما ينبغى و على ما ينبغى » هدايت و ارشاد نمايند ، و از حضيض نقصان به اوج كمال و از حيّز قصور به ذروهء تمام رسانند :
« رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي »
« 2 » .
تصالح حكمى اشراق ملكوتى
بدانيد اى برادران حكمت و معرفت و اى صاحبان بصيرت و حقيقت كه به
هامش
( 1 ) . سورهء الانشرح ( 94 ) ، آيات 1 تا 3 .
( 2 ) . سورهء طه ( 20 ) ، آيات 25 تا 28 .