ظاهر مىشود ضميرها » .
يعنى : اظهار مىشود سرّ مسخ در امم سابقه به صور حيوانات مختلفه از ميمون و گرگ و طاوس و فيل و غير آنها .
و سرّ ديدن بعضى از اصحاب ائمه ( عليهم السلام ) جماعتى از حاجّ را به صورت حيوانات مختلفه ، چنان كه مروى است از ابى بصير كه در مكه معظمه به خدمت امام جعفر صادق ( عليه السلام ) رسيدم و عرض كردم كه : « فداى تو شوم چه فضيلت داريم ما بر مخالفان به خدا قسم كه مىبينم از ايشان كسانى را كه گشادهتر است خاطر او و نرمتر است لباس او ، و بهتر است حال او .
پس آن جناب ساكت شدند تا وارد ابطح مكه شديم ديديم كه مردم صيحه مىزنند و فرياد مىكشند .
پس فرمود : اى ابا محمد چه بسيار است صيحه و فرياد مردم و چه بسيار كماند حجكنندگان ايشان .
قسم به كسى كه مبعوث گردانيد محمد ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) را به پيغمبرى و به زودى روح مقدس او را در بهشت ساكن گردانيد كه قبول نمىكند خدا هيچ عملى را مگر از تو و امثال تو از شيعيان ما « 1 » .
پس دست مبارك خود را بر روى من كشيد و فرمود نظر كن ، پس نظر كردم بعضى آن مردم را به صورت سگ ديدم ، و بعضى را به صورت خوك و بعضى را به صورت حمار ، و به صورت انسان نديدم مگر معدود قليلى را » .
بيان ظهور آن است كه منكشف گرديد كه بواطن اشخاص مردم انواع متباينه
هامش
( 1 ) . اشاره به آنكه ولايت بعد از توحيد ، روح اعمال و باطن كامل نيات و منشأ صعود اعمال به ملكوت و بالاخره بعد از توحيد شرط معتبر صحت اعمال اعتقاد به ولايت و حب به آل محمد است نه از باب آنكه فقط قرب ظاهرى به حضرت ختمى دارند بلكه مرتبه و مقام باطن ولايت آنان متحد با مقام نبوت مطلقه است لذا حب به آنان اجر رسالت است و غايت رسالت مقام ولايت است كه در همهء حقايق سارى است و صورت عشق حق و حب حق به ذات است و لزوم ابراز عشق به آنان صورت عشق حق و حب حق به ذات خود و عشق به معروفيت اسماء و صفات است و وجوب حب به آنان انحصار به آن بزرگواران دارد كه « عشق امير - المؤمنين حيدر بود » براى بحث تفصيلى اين مطلب رجوع شود به تأويلات عبد الرزاق كاشى در تفسير كريمه : قل لا اسئلكم عليه اجرا الا المودة فى القربى .