تنبيه لطيف
اشاره به جامعيّت آيه نسبت به كليهء مقامات و درجات عرفان و ايمان
اى طلاب معارف حقيقت و اى سلاك معالم معرفت چشم بصيرت باز كنيد و در اين كلام معجز نظام بدقت تمام نظر كنيد كه چگونه جامع جميع مقامات عرفان و ايمان است ، و چگونه مترتب فرموده است در آن لقاى پروردگار را كه اعلى مراتب توحيد حقيقى و اقصى درجات كشف معنوى است بر اعمال صالحه و نيّات خالصه و افعال مرضيه ، و بر نفى شريك و سهيم در عبادات شرعيه و نسك عقليه ، تا منكشف شود در نزد شما حقيقت ، و حقيقت كه در شارقات سابقه بيان نمودم كه علم غير ضرورى دو قسم است ، علمى است كه از نظر و استدلال حاصل مىشود ، و مترتب مىشود بر اعمال قلبيه و افعال بدنيه و مجاهدات نفسانيه كه اكتساب خصال حميده و ملكات مرضيه برطبق قوانين شرعيه و نواميس الهيه ، و اين قسم از علم را اعتبار و استبصار گويند ، و در اصطلاح عرفا علم دراست خوانند .
و علمى است كه مترتب مىشود بر اعمال صالحه و مجاهدات نفسانيه و رياضات علميه و عمليه
« وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا »
« 1 » ، و اين قسم از علم را علم وراثت گويند « 2 » ، زيرا كه موجب اين علم نسبت معنوى و نسبت معنويه است كه در ميانه مفيض و مستفيض متحقق باشد لهذا از مشكات نبوت وارد است « السّلمان منّا اهل البيت » .
و الا از بينات است كه در ميانهء سلمان و اهل بيت ( عليهم السلام ) نسبت صورى متحقق نبوده است « 3 » .
هامش
( 1 ) . سورهء عنكبوت ( 29 ) ، آيهء 69 .
( 2 ) . همهء نساخ در نسخ موجود نزد ما در جميع موارد « علم وراثت » را « دراست » ضبط نمودهاند اين كماترى غلط است .
( 3 ) . محققان از اهل عرفان و توحيد ( رضى اللّه تعالى عنهم ) در آثار خود تصريح فرمودهاند :
خليفه و جانشين حضرت ختمى مرتبت كسى است كه نسبت صورى و معنوى او با آن حضرت كامل باشد يعنى جامع اين دو بوده باشد . شيخ اعظم شرف الدين قيصرى در شرح خطبهء فصوص الحكم به اين معنى تصريح فرموده است . اگر مراد از نسبت صورت نسبت به حسب طينت باشد و همه گويند كه ولايت خاص اولاد على عليه السلام است ولى از بطن صديقهء كبرى عليها سلام اللّه .