اشاره به آنكه در هر ماده از مواد سه قسم از خيريت موجود بود پس اگر فرضا در هر تأثيرى شرى از شرور باشد هر آينه در مقابل يك شر سه خير واقع مىشود .
آثار در حد انفس خود سومى خيريّت آثار نسبت به مؤثرات .
زيرا كه از بيّنات است كه آثار بالذات شىء ملايم او است ، و ملائم شىء محبوب و مطلوب او است ، و هرگاه هر تأثير وجودى از مؤثرات كائنات منجر به شرى از شرور باشد هر آيينه در مقابل يك شرى از شرور سه خيرى از خيرات واقع مىشود ، و حال آنكه از ضروريات و بيناتست كه نه چنين است . بلكه بسيار از افعالى كه از طبايع و نفوس صادر مىشوند موجب فسادى و شرى نمىباشند ، و حال آنكه براهين لمّيه و انيه قايم است براينكه نظام عالم بلكه نظام هر نشأة وجود افضل نظامات و اتم نظاماتست ، و اين معنى در صورتى متصور مىشود كه خيرش غالب باشد بر شرش بلكه شرش را در جنب خيرش نمودى نباشد ، چنان كه مقتضاى همان براهين است متفطن باش ، و غنيمت شمار كه تحقيق اين لمعه لطيفه به اين نحو از بيان و برهان مخصوص اين و جيزه است الحمد للّه و المنّه تمام شد كلام والد علامه - قدس سره - .
نقل تحقيقى
( 533 ) بدانكه صدر اعاظم متألهين - قدس سرّه - در الهيات اسفار اربعه در مباحث خير و شر پس از آنكه شر را به دو معنى بيان فرموده است . يكى آنكه فقر ذاتى و نقص مرتبه از وجود مرتبهء ديگر از وجود را ، و ديگرى فقد ذات شى يا فقد كمالى از كمالات ذات شىء كه مخصوص به او بود ، از آن