تنافى كه در ميانهء آيات و اخبار تنزيهيّه و آيات و اخبار تشبيه در بادى نظر واقع است . تمام شد آنچه منظور بود نقل او از كلام والد علامه - قدس سره -
توضيح و تنقيح :
به جهت توضيح و تنقيح اين مطلب شريف كه والد علامه بيان فرموده است گوئيم كه بساطت صرفهء واجب الوجود - جل جلاله - و تنزه ذات مقدس او از جميع حدود وجوديه و عدميه و ماهويّه ، برهانى باشد قويم الاركان بر اينكه اثر بالذات يعنى مجعول بالذات او وجودى باشد مطلق از جميع حدود ، مگر آن حد كه لازم انحطاط از مقام ( 426 ) و درجهء وجوب وجود و صرافت
اشاره به آنكه فعل و اثر بالذات حق تعالى اثرى واحد باشد كه به نحو جمع واجب تمام آثار و افعال به نحو فرق سارى در همهء وجودات بود .
من جميع الجهات بود ، زيرا كه اگر جاعل بالذات بسيط من جميع الجهات باشد ، به تمام ذات جاعل بود ، و چون چنين باشد مجعول بالذات او كه اثر بالذات او بود ، تمام اثر ، تمام ذات او بود ، و فعل كامل تمام ، كمال ذات او باشد . پس مظهر تمام و تمام مظهر او بود ، و تمام اثر و اثر تام و تمام مظهر ، و مظهر تام صرف وجود به حكم تمام مناسبت ذاتيه ميان اثر بالذات و مؤثر بالذات و تمام مظهر و مظهر تام و حقيقت ظاهره بايد به صرافت و تنزه از قيود و حدود متصف باشد ، مگر حدى كه لازم انحطاط بود ، و از آنجا كه جميع كمالات ذاتيه حقيقت ظاهره در ذات مظهر تام متحقق باشد ، اقتضاى ذاتى حق اول كه صرف اقتضاء بود همچون ساير كمالات ذاتيهء او در عين وجوديهء مظهر تام و حدّ اول او متحقق بود به حسب حد اول ، اقتضاء كند كه حدى ديگر