اشاره به رفع تعارض اخبار و آياتيكه صريحند در تنزيه و اخبار و آياتيكه صريحند در تشبيه
از اينجا معلوم شود ، كه كلام بعضى از اجلّهء اولياى عرفان ، كه مىفرمايد : « الحق المنزه هو الخلق المشبه » ، در نهايت متانت بود . زيرا كه حق را منزّه كرده است از شوائب امكان و مىفرمايد هو الخلق المشبه . پس مراد او اين بود كه حق اول كه به ذات منزّه باشد از جميع جهات امكان كه در خلق باشند ، به فعل مشبه ، و ساير و سارى در خلق بود .
رفع تعارض و تمانع
از اينجا ظاهر و منكشف مىگردد كه تعارض و تمانعى نباشد ميان آيات و اخباريكه صريح در تنزيهند همچون كلام معجز نظام : « سبحان ربّك ربّ العزّة عمّا يصفون » و اخباريكه ظاهر آنها تشبيه و خلول و اتحاد واجب الوجود - تقدست اسمائه - با اشياء بود ، همچون كلام الهى ( 353 )
« هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ »
و
« الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى »
و
« فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ »
و
« وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى »
و
« قاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ »
و همچون كلام نبوى - صلى اللّه عليه و إله - : « انه فوق كلّ شىء و تحت كلّ شىء قد ملأت عظمته اركان كل شىء فلم يخل منه ارض و لا سماء و لا برّ و لا بحر و لا هواء » و رافع تعارض اين مرتبه از وجود بود كه مظهر تام ، و تمام مظهر و آيت كبرى تجلى ، و ظهور صفات و اسماء ذاتيهء حق اول و مبدأ اعلى بود ، بلكه از آنجا كه در نظر شهود روحى سالك ، عارف حقيقى انسان ، محمد - صلى اللّه عليه و آله و آل طاهرين او - عليهم السلام - مشاهد بود بر وجه حكايت ، و حدّ او از نظر شهود