حجاب بالكليّه مرتفع نگرديده است ، و ليكن بنابراين توجيه شاهد اصل مدعى نخواهد بود . تمام شد آنچه منظور بود از كلام والد علامه - قدس سره - « 1 » .
توضيح
كلامى با والد علامه در مقدمه اولى
بدانكه مقدمهء اولى بهتر آنست كه چنين تقرير شود كه گاهى به كلمهء لو مترتّب مىسازند به ظاهر بر شرط او جزائى را كه ترتّب آن جزا بر ضد يا نقيض آن شرط اولى باشد از ترتب او بر آن شرط تا افاده كند كه تحقق آن جزاء بر خصوص ضد يا نقيض آن شرط متوقف نباشد ، بلكه يا مترتب بود بر قدر مشترك ميان آن شرط و ضد يا نقيض او ، يا آنكه تحقق او نه بر آن شرط متوقف باشد ، و نه بر ضد يا نقيض او ، بلكه علت و سبب تحقق او امرى ( 179 ) ديگر بود ، و اين مطلب در صورتى متصور و معقول باشد كه آن جزا را بر آن شرط يا نقيض يا ضد او ترتب معقول و ممكن بود ، مثل كلام قائل « لو اهنتنى لأكرمتك » پس چون اكرام را ترتبى بر اهانت يا ضد او بر سبيل منع خلوّ معقول بود ، لكن به حسب غالب بر ضد او كه اكرام بود مترتب شود ، ترتب او بر ضد إهانت كه إكرام باشد أولى بود از ترتّب او بر اهانت به حسب عادت ، بلكه به دقيق نظر اكرام بر خصوص إهانت مترتب نشود ، پس مقصود از ترتب او به ظاهر بر أهانت اين باشد كه إكرام از آنجا كه در صورت إهانت نيز متحقق باشد ، در اين موضع مترتب بر إكرام نباشد ، بلكه او را
هامش
( 1 ) - انوار جليّه ص 58 - 50