اشاره به معنى و كمال معرفته التصديق به كه در خطبهء توحيد وارد است .
حق اول - تبارك و تعالى - را به حسب تصور به عينه شهود و عرفان او بود حق را به حسب تصديق ، چنان كه امام موحدين - عليه السلام - در خطبهء توحيد فرموده است كه « اوّل الدين معرفته و كمال معرفته التصديق به » پس سالك عارف مكاشف به حق استدلال و استشهاد كند بر حق ، چنان كه هم امام موحدين - عليه السلام - در خطبهء ديگر مىفرمايد : « دليله اياته وجوده إثباته » ، و در دعاى صباح عرض مىكند : « يا من دلّ على ذاته بذاته » و در جواب سائلى كه عرض مىكند « هل رأيت ربك » فرموده است : « ويلك ما كنت اعبد ربا لم اره » سائل عرض كرد : « كيف رأيتة » فرمود « ويلك لا تدركه العيون بمشاهدة الابصار بل رأته القلوب بحقايق الايمان » « 1 » و چنان كه خاتم انبيا صلى اللّه عليه و آله فرموده است « من رانى فقد رأى الحق » « 2 » .
نقل و ايضاح
بدانكه والد علامه - قدس سره - در كتاب انوار جليه كه در شرح حديث كميل نوشته است ( 167 ) در شرح اين حديث فرموده است :
يعنى كسى كه مرا بيند ، پس به تحقيق كه ديده است حق را ، زيرا كه مراد از رؤيت رؤيت حقيقت جامعهء واسعهء او است ، چنان كه فرموده است : « اوتيت جوامع الكلم » يعنى عطا كرده شدم من كلمات جامعه را ، و مراد از كلمات جامعه كلمات وجوديه است ، چنان كه در صحيفهء الهيّه وارد است « 3 »
« لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً
هامش
( 1 ) - توحيد ص 307
( 2 ) - صحيح بخارى ج 4 135
( 3 ) - كهف 18 / 108