غير متناهيه او عملا واحدا فهى غير متناهيه و ان عملت فى زمان متناه فهى متناهية و متى كان زمان العمل اطول كانت القوة اقوى . و فيه نظر لانّا لو فرضنا حركة قوة مأة ذراع فى عشر ساعات و حركة قوة اخرى مأتى زراع فى ساعتين يلزم على ما ذكر ان يكون ( 155 ) القوة الأولى اقوى و ليس كذالك و الحق فى التقسيم ما ذكرنا » . تمام شد آنچه منظور بود از كلام آن محقق قدس سره .
اشاره به اينكه حركت فلك را جهت وحدتى باشد و جهت كثرتى
و ما جواب از ايراد اول آن محقق كه به كلام شيخ ناظر بود چنين گوئيم كه حركت فلك را دو اعتبار بود يكى اعتبار وحدت او كه در واقع نى به حسب فرض به او متصف باشد ، چه سكون در بين حركت دوريّه او متخلل نباشد ، و ديگرى اعتبار كثرت او به حسب فرض ، و از آنجا كه عملى غيرمتناهى به حسب مدت ناچار ملازم زمان بود ، و از سنخ حركت باشد ، و حركتى
اشاره به اينكه حركت مستقيمه غيرمتناهيه مستلزم عدم تناهى مقدار باشد .
واحد كه در زمانى غيرمتناهى بود جز حركت دوريّه نباشد ، زيرا كه حركت واحدهء مستقيمه غيرمتناهيه مستلزم عدم تناهى مقدار باشد ، و عزم تناهى مقدار به براهين محكمه باطل بود ، حركت دوريّهء فلك ، نظر به وحدت واقعيّه كه او را بود ، مثال غيرمتناهى به حسب مدت باشد و از آنجا كه اعمالى متوالى غيرمتناهى به حسب عدت نيز ناچار ملازم زمان باشند ، و اعمالى متصف به اين صفت كه به حسب واقع متعدد و منفصل باشند ، و از يك قوه صادر شوند در نشأة زمان موجود و محقق نباشند ، و حوادث متواليه يا از سنخ اعمال نباشند بلكه آثار اعمال باشند ، يا آنكه