جواب : در علم اصول ثابت شده كه مورد مخصّص نيست ، و در روايات هم داريم كه قرآن همچون خورشيد جارى است ، و احكام آن مخصوص به دوران رسول خدا ( ص ) نمىشود ، بلكه در طول زمان جريان دارد ، و مورد نزول آيه ، ولو خاص باشد ، ولى اين مانع شمول معناى آيه نيست .
فضيل بن يسار از امام صادق ( ع ) روايت كرده :
« سألت أباعبدالله ( ع ) عن هذه الرواية : " ما في القرآن إلّا ولها ظهر وبطن و ما فيه حرف إلّا وله حد ولكلّ مطلع " ، ما يعني بقوله : " لها ظهر وبطن " ؟ قال ( ع ) : ظهره تنزيله ، وبطنه تأويله ، ومنه ما مضى ، ومنه ما لم يجئ بعدُ ، يجري كما تجري الشمس والقمر لكل ما جاء منه شيء وقع . قال الله تعالى :
" وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ "
، نحن نعلم . » « 1 »
فضيل در اين روايت مىگويد از امام صادق ( ع ) از اين روايت سؤال كردم كه " همه آن چه در قرآن آمده ظهرى و بطنى دارد ، و حرفى در آن نيست مگر آنكه حدى دارد ، و موردى كه برآن قابل تطبيق و انطباق است . " پرسيدم مراد از اين كه فرمود : " ظهر و بطن دارد " چيست ؟ امام ( ع ) فرمود : ظهر قرآن تنزيل آن و بطن قرآن تأويل آن است ؛ بعضى از تأويل آن ناظر به گذشته است ، و بعضى از تأويل آن در آينده واقع خواهد شد . قرآن در هر زمان بر مصاديقى قابل حمل است ، همانطور كه خورشيد و ماه جريان دارند [ و بر همه چيز مىتابند ] . خداوند متعال فرموده است :
" وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ "
و ما همانى هستيم كه تأويل قرآن را مىدانيم .
ما بر همين اساس معتقديم معناى آيه
« تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ »
نيز عام است ؛ يعنى هر كس كار ابى لهب را بكند ، آيه شامل او مىشود .
هامش
( 1 ) - مقدمه تفسير البرهان : ص 5 - 4 ؛ تفسير عياشى : ج 1 ، ص 11 ؛ بحار الأنوار : ج 89 ، ص 94 .