خلاصه فصل :
در اين فصل از سه موضوع سخن رفت :
يكى معناى واژه " زكات " در قرآن و بيان نسبت آن با " خمس " و " صدقه " است ؛ كه حاصل آن اثبات اين حقيقت است كه " صدقه " اعم مفاهيم سه گانه مىباشد و شامل همه وجوه شرعى و انفاقات قربى ، اعم از واجب و مستحب ، مىشود .
بعد از آن ، " زكات " است كه همه انفاقات واجب - و نه مستحب - را در بر مىگيرد ، چه خمس ، چه زكات فطره ، چه زكات طلا و نقره و چهارپايان و . . . .
البته زكات معناى اصطلاحى خاصى هم دارد كه خصوص وجوه شرعى مربوط به طلا و نقره و گاو و گوسفند و شتر و گندم و جو و خرما و كشمش را شامل مىشود ؛ ولى استعمال قرآنى آن تنها به معناى عام آن است .
با اين حساب ، " خمس " اخص مفاهيم سهگانه ، و مشمول " صدقه " و " زكات " مىباشد . استعمالات قرآنى بايد بر اين اساس تفسير شوند . اين بر خلاف آن چيزى است كه لااقل در بين اهل سنت در معناى زكات در قرآن رائج شده است ، كه آن را در عرض خمس و به معناى خاص آن حمل مىكنند .
در ضمن اين موضوع ، بيان شد كه علت تصرف در معناى زكات در قرآن ، و ايجاد تقابل بين آن و خمس آن است كه حاكمان پس از رسول خدا ( ص ) ، خواستند به تدريج خمس را از احكام اسلامى حذف كنند .
موضوع دومى كه در اين فصل به آن پرداخته شد ، نگاهى دقيق به معناى " غنيمت " و مشتقات آن در لغت و استعمالات قرآنى و روايى است . به موجب قرائن متعددى كه اقامه شد ، نشان داده شد غنيمت در اصل به مطلق درآمد و منافعى گفته مىشود كه به دست مىآيد . اين معنا در قرآن به وفور در استعمال اين واژه با اشتقاقات متفاوت آن به كار رفته است ؛ مواردى مثل
« فَعِنْدَ اللَّهِ مَغانِمُ